 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump. |
Tính toán sai lầm
Theo Mehr News, việc ông Trump đã rút lại lời đe dọa quân sự đối với Iran lần thứ mười, đây là một sự rút lui mà giờ đây dường như không còn là hiện tượng tạm thời, mà đã trở thành một phần trong mô hình hành vi của chính quyền Mỹ đối với Iran.
Trong những tháng gần đây, Tổng thống Mỹ đã nhiều lần nói về một cuộc tấn công lớn, quyết định và chưa từng có, nhưng mỗi lần, khi chi phí thực sự của một quyết định quân sự trở nên rõ ràng, ông lại giảm nhẹ lập trường của mình.
Chu kỳ lặp đi lặp lại này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Tại sao một vị Tổng thống luôn tự xưng là chính trị gia có những quyết định cứng rắn lại chọn con đường đe dọa và rút lui trước Iran thay vì hành động, hết lần này đến lần khác?
Câu trả lời phần nào được tìm thấy trong khoảng cách giữa những tính toán ban đầu của Mỹ và thực tế trên chiến trường.
Khi bắt đầu cuộc chiến với Iran, Mỹ và Israel tưởng tượng rằng áp lực quân sự hạn chế có thể buộc Iran phải rút lui, làm suy yếu khả năng răn đe của nước này và thúc đẩy Iran chấp nhận các yêu cầu của Mỹ. Nhưng diễn biến thực tế lại trái ngược với những dự đoán này.
Một cuộc chiến lẽ ra phải là một chiến dịch nhanh chóng và có kiểm soát đã biến thành một cuộc khủng hoảng phức tạp đối với Nhà Trắng, một cuộc khủng hoảng không chỉ không đạt được các mục tiêu ban đầu mà còn làm tăng thêm chi phí chính trị, quân sự và kinh tế.
Một trong những tính toán sai lầm quan trọng nhất của Mỹ là đánh giá không chính xác phản ứng trong nước của Iran. Những người thiết kế chiến dịch gây áp lực quân sự kỳ vọng một cuộc tấn công từ nước ngoài sẽ làm gia tăng sự chia rẽ nội bộ, nhưng kết quả lại khác.
Ở nhiều quốc gia, mối đe dọa từ bên ngoài có thể tạo cơ sở cho sự đoàn kết xã hội mạnh mẽ hơn, và kinh nghiệm trong những tháng gần đây cũng cho thấy vấn đề bảo vệ đất nước đã trở thành một trong những yếu tố củng cố sự gắn kết nội bộ.
Vấn đề này rất quan trọng đối với Mỹ, bởi vì một trong những mục tiêu chính của áp lực quân sự là tạo ra các điều kiện để Iran chịu áp lực từ bên trong và làm suy yếu vị thế đàm phán của nước này. Nhưng kịch bản đó đã không thành hiện thực.
Song song với vấn đề này, cán cân răn đe trong khu vực cũng đã thay đổi. Iran đã không phô trương toàn bộ năng lực của mình trước khi cuộc xung đột bắt đầu.
Nhưng sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, một số công cụ chiến lược của Iran đã trở nên quan trọng hơn; những công cụ có thể ảnh hưởng đến các tính toán an ninh của Mỹ và các đồng minh.
Một trong những công cụ quan trọng nhất là eo biển Hormuz. Vì lý do này, vấn đề eo biển Hormuz không chỉ đơn thuần là vấn đề hàng hải đối với Iran, mà còn được coi là một phần của phương trình răn đe.
Khiến Mỹ bất ngờ
Một yếu tố khác làm phức tạp thêm các tính toán của Mỹ là khả năng tên lửa của Iran. Độ chính xác ngày càng cao của tên lửa, sự phát triển khả năng máy bay không người lái và kinh nghiệm tác chiến thu được trong các cuộc xung đột đã cho thấy một bức tranh khác về năng lực quân sự của Iran.
Đối với Mỹ, vấn đề không chỉ nằm ở khả năng đáp trả của Iran, mà vấn đề chính là mức độ tổn thất mà bất kỳ hành động quân sự mới nào cũng có thể gây ra cho các lợi ích của Mỹ trong khu vực.
Các căn cứ quân sự của Mỹ, cơ sở hạ tầng trọng yếu, các tuyến đường vận chuyển năng lượng và các đồng minh khu vực của Mỹ đều có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi một cuộc xung đột lan rộng.
Trong những năm qua, Iran đã nhiều lần chứng tỏ rằng họ không chỉ dừng lại ở những tuyên bố chính trị. Chính điều này đã buộc các nhà hoạch định chính sách của Mỹ, ngay cả khi sử dụng lời lẽ đe dọa đối với Iran, cũng phải tính đến phản ứng có thể xảy ra của Iran.
Mặt khác, khả năng tham gia vào một cuộc chiến tranh quy mô lớn mới của Mỹ không phải là vô hạn.
Quân đội Mỹ đã tham gia vào nhiều cuộc khủng hoảng và mặt trận trong những năm gần đây, và áp lực lên kho vũ khí, chuỗi cung ứng quân sự và năng lực sản xuất quốc phòng của đất nước ngày càng gia tăng.
Một cuộc chiến với Iran, khác với một số cuộc xung đột ngắn hạn, có thể biến thành một cuộc chiến tranh tiêu hao; một cuộc đối đầu đòi hỏi nguồn lực tài chính và quân sự khổng lồ. Đây chính là kịch bản mà nhiều người ở Mỹ đang lo ngại.
Ông Trump cũng phải đối mặt với những ràng buộc chính trị trong nước Mỹ.
Đối với Tổng thống Trump, bắt đầu một cuộc chiến không dễ dàng hơn việc kết thúc nó; bởi vì một cuộc xung đột lan rộng có thể trở thành một cuộc khủng hoảng vượt khỏi tầm kiểm soát của Mỹ.
Vì lý do này, hành vi của ông Trump trong những tháng gần đây giống một chu kỳ đe dọa và rút lui.
Nhà lãnh đạo Mỹ cố gắng tạo áp lực tâm lý và chính trị bằng những lời lẽ gay gắt, nhưng khi đến lúc phải đưa ra quyết định thực tế, chi phí lại ngăn cản việc thực hiện các lời đe dọa.
Việc lặp đi lặp lại quá trình này cũng dẫn đến một hệ quả quan trọng khác: Sự suy giảm hiệu quả của các mối đe dọa từ phía Mỹ.
Khi một mối đe dọa được đưa ra nhiều lần nhưng không được thực hiện, uy tín của nó trong mắt các đối thủ và thậm chí cả các đồng minh sẽ giảm đi.
Sức mạnh răn đe không chỉ phụ thuộc vào khả năng quân sự; nó còn phụ thuộc vào niềm tin của người khác về khả năng khả năng đó sẽ được sử dụng.
Giờ đây, ông Trump đang đối mặt với một tình thế khó xử mà ông chưa từng tưởng tượng.
Ông không thể dễ dàng mở rộng chiến tranh vì cái giá phải trả quá lớn, cũng không thể rút lui mà không đạt được thành tựu rõ ràng, bởi vì hành động đó có thể bị hiểu là một sự thoái lui.
Đối với ông Trump, cuộc khủng hoảng Iran đã vượt ra ngoài phạm vi vấn đề chính sách đối ngoại và trở thành một thách thức chính trị và chiến lược trong nước.
Tiếp tục con đường hiện tại, mà không thay đổi cách tiếp cận của Mỹ, có thể sẽ càng đẩy ông Trump vào tình thế khó thoát ra hơn.
