Đây là bước chuyển từ "ban hành đúng" quyết sách sang "thực hiện hiệu quả", lấy lợi ích của Nhân dân và hiệu quả quản trị làm thước đo cuối cùng.
Từ "đúng chủ trương" đến "đúng kết quả"
Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV diễn ra từ ngày 20 - 24/7/2026, xem xét 13 nội dung lớn trong một chỉnh thể thống nhất giữa xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước. Trung ương xác định các quyết sách phải tạo ra bốn bước chuyển chiến lược: Nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành bộ máy; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; xác lập mô hình phát triển dựa vào năng suất, tri thức, công nghệ và con người; chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước.
Nâng cao hiệu quả thực thi là điều kiện để các chủ trương, nghị quyết sớm chuyển hóa thành kết quả phục vụ người dân và doanh nghiệp (trong ảnh người dân đang làm thủ tục tại Trung tâm Hành chính công Hà Lầm, Quảng Ninh). Ảnh: Đông Hà
Điểm đáng chú ý là hội nghị đã nhìn thẳng vào điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi. Chủ trương đúng nhưng triển khai chậm; phân cấp nhưng không đi cùng nguồn lực; giao nhiệm vụ nhưng không rõ đầu mối chịu trách nhiệm; phối hợp nhiều cơ quan nhưng không xác định ai chịu trách nhiệm cuối cùng thì quyết sách khó đi vào cuộc sống.
Vì vậy, giá trị của nghị quyết không thể chỉ được đánh giá bằng số văn bản đã ban hành, số hội nghị đã tổ chức hay số kế hoạch đã xây dựng. Giá trị ấy phải thể hiện bằng những thay đổi cụ thể: Thủ tục được rút ngắn bao nhiêu; dự án chậm tiến độ được tháo gỡ thế nào; nguồn lực được khơi thông đến đâu; bộ máy có vận hành thông suốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có được phục vụ tốt hơn không.
Quyết sách chỉ có sức sống khi tạo ra chuyển biến trong đời sống, chứ không dừng lại ở hồ sơ hay báo cáo. Nói cách khác, mục tiêu chính trị phải được chuyển thành mục tiêu quản trị; chủ trương lớn phải được cụ thể hóa bằng công việc hằng ngày; trách nhiệm chung phải được xác định thành trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân.
Rõ việc, rõ người, rõ thời hạn, rõ sản phẩm
Một thông điệp nổi bật của hội nghị là năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong từng quyết sách. Mỗi nhiệm vụ phải rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm; đồng thời được kiểm tra, giám sát thường xuyên để cảnh báo, điều chỉnh kịp thời.
Yêu cầu này nhằm khắc phục tình trạng kế hoạch nhiều nhưng khó kiểm đếm; mục tiêu lớn nhưng thiếu chỉ tiêu trung gian; trách nhiệm tập thể được nhấn mạnh nhưng trách nhiệm cá nhân lại mờ nhạt. Khi nhiệm vụ không gắn với sản phẩm và thời hạn, sự chậm trễ dễ được giải thích bằng khó khăn khách quan; khi trách nhiệm bị hòa tan trong phối hợp, không cơ quan nào thực sự chịu trách nhiệm đến cùng.
PG.TS Ngô trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam. Ảnh: NVCC
Bởi vậy, chương trình hành động sau hội nghị không thể là bản sao của nghị quyết. Mỗi bộ, ngành, địa phương phải lựa chọn đúng trọng tâm, xác định rõ việc phải làm ngay, khâu cần đột phá và nội dung cần thí điểm có kiểm soát. Nguồn lực phải tương ứng với nhiệm vụ; tiến độ phải chia theo từng mốc; sản phẩm đầu ra phải có tiêu chí rõ ràng.
Trách nhiệm của người đứng đầu phải được đặt ở vị trí trung tâm. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về việc ban hành kế hoạch, mà phải chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng, tiến độ xử lý điểm nghẽn và chất lượng phục vụ Nhân dân. Không thể coi việc "đã chuyển văn bản", "đã giao cấp dưới" hay "đã báo cáo cấp có thẩm quyền" là hoàn thành trách nhiệm.
Trong mô hình quản trị ba cấp, Trung ương tập trung định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế, xây dựng nền tảng dùng chung và kiểm tra; cấp tỉnh cụ thể hóa chủ trương, điều phối nguồn lực và bảo đảm điều kiện cho cấp xã; cấp xã là tuyến đầu trực tiếp giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp. Phân cấp chỉ có ý nghĩa khi đi cùng nhân lực, tài chính, dữ liệu, công cụ thực thi và cơ chế kiểm soát quyền lực.
Nếu giao thêm nhiệm vụ nhưng không bổ sung nguồn lực, không hướng dẫn rõ thẩm quyền và không thiết lập cơ chế phối hợp, cấp cơ sở sẽ khó hoàn thành nhiệm vụ. Ngược lại, nếu phân cấp mạnh nhưng thiếu kiểm tra, giám sát, nguy cơ lạm quyền, tùy tiện hoặc phát sinh lợi ích cục bộ có thể gia tăng.
Kiểm tra, thanh tra phải đi trước một bước
Đối với công tác kiểm tra, giám sát và thanh tra, tinh thần hội nghị đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Thanh tra không chỉ phát hiện sai phạm sau khi hậu quả đã xảy ra, mà phải góp phần cảnh báo sớm, phòng ngừa rủi ro, nhận diện điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện và kiến nghị sửa đổi những cơ chế bất cập.
Trước hết, cần chuyển từ thanh tra dàn trải sang thanh tra có trọng tâm, trọng điểm, dựa trên mức độ rủi ro. Những lĩnh vực quản lý nhiều nguồn lực công, dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí hoặc có nhiều phản ánh phải được ưu tiên. Dữ liệu về tiến độ, giải ngân, đất đai, đầu tư, tài sản công, khiếu nại, tố cáo cần được kết nối để nhận diện bất thường sớm hơn.
Người dân và doanh nghiệp là thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả thực thi các chủ trương, chính sách. Ảnh: Đông Hà
Thứ hai, kết luận thanh tra phải gắn với cơ chế theo dõi việc thực hiện. Một kết luận đúng nhưng kiến nghị xử lý chậm, thu hồi tài sản kéo dài, trách nhiệm cá nhân không được xem xét đầy đủ thì hiệu lực thanh tra chưa trọn vẹn. Cần công khai cơ quan thực hiện, thời hạn hoàn thành, kết quả khắc phục và trách nhiệm đối với việc chậm thực hiện kết luận.
Thứ ba, kiểm tra, giám sát phải bảo đảm hai yêu cầu: Xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm chậm, làm hình thức; đồng thời bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Kiểm soát quyền lực không nhằm làm cán bộ sợ trách nhiệm, mà để quyền lực được sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền và có thể giải trình.
Thứ tư, thước đo quan trọng nhất phải là kết quả thực tế và sự hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp. Nơi nào xử lý công việc nhanh, minh bạch, ít phát sinh khiếu kiện thì phải được ghi nhận. Ngược lại, nơi nào báo cáo đẹp nhưng hồ sơ còn tồn đọng, dự án vẫn ách tắc, người dân phải đi lại nhiều lần thì cần kiểm tra trách nhiệm thực chất.
Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV yêu cầu biến tốc độ ban hành thành tốc độ thực hiện, biến quyết tâm chính trị thành chuyển biến thực chất, sản phẩm và kết quả cụ thể; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá bằng dữ liệu và xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm chậm, làm hình thức. Kỷ luật thực thi chính là cầu nối giữa quyết sách và cuộc sống.
Muốn vậy, phải hình thành một chu trình khép kín: Quyết định đúng, phân công rõ, bố trí đủ nguồn lực, kiểm tra thường xuyên, công khai kết quả và quy trách nhiệm đến cùng. Khi mỗi quyết sách đều có địa chỉ chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành, sản phẩm để kiểm đếm và cơ chế giám sát, nghị quyết sẽ không nằm trên giấy.
Khi người dân và doanh nghiệp cảm nhận được thủ tục thuận lợi hơn, bộ máy trách nhiệm hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, đó chính là minh chứng thuyết phục nhất cho năng lực lãnh đạo và sức mạnh hành động của cả hệ thống chính trị.
