Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: BTC
Tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026, TS Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), cho biết ngành Ngân hàng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI). Cùng với những cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động, yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, kiểm soát gian lận và củng cố niềm tin khách hàng ngày càng được chú trọng.
Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước được ông Đào Minh Tú dẫn tại hội thảo, trong 8 tháng năm 2026, giao dịch thanh toán qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, với giá trị 81,1 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị so với cùng kỳ.
Giao dịch qua điện thoại di động đạt hơn 14 tỷ lượt, với giá trị 58,4 triệu tỷ đồng. Thanh toán bằng mã QR đạt 311 triệu giao dịch, tương ứng 274,2 nghìn tỷ đồng.
AI trở thành công cụ phòng, chống gian lận trong ngân hàng
Theo ông Đào Minh Tú, nếu trước đây ngành Ngân hàng tập trung số hóa quy trình, chuyển dịch giao dịch từ trực tiếp sang trực tuyến, thì hiện nay, AI, đặc biệt là AI tạo sinh và hệ sinh thái trợ lý ảo, đang ngày càng tham gia sâu vào hoạt động vận hành và cung cấp dịch vụ.
Ông chỉ ra 3 chuyển dịch lớn trong quá trình ứng dụng công nghệ của ngành Ngân hàng. Trước hết, AI không còn giới hạn ở nhận diện khách hàng điện tử (eKYC) hay hệ thống trả lời tự động, mà đã được ứng dụng trong cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng, thẩm định tín dụng và tự động hóa quy trình nghiệp vụ. Theo ông, việc ứng dụng công nghệ giúp nhiều ngân hàng tiết kiệm từ 20-40% chi phí vận hành.
Đáng chú ý, AI đang được sử dụng như một công cụ phòng, chống gian lận theo thời gian thực. Việc kết hợp AI với các hệ thống giám sát rủi ro tập trung, trong đó có hệ thống SIMO của Ngân hàng Nhà nước, đã hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn hàng triệu lượt giao dịch nghi ngờ, góp phần bảo vệ hàng nghìn tỷ đồng cho người dân và doanh nghiệp.
TS Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC.
Chuyển dịch thứ ba là việc từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý rủi ro khi ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng, nhằm bảo đảm công nghệ được triển khai an toàn, có trách nhiệm.
Ông Đào Minh Tú nhấn mạnh 3 trụ cột cần tập trung, gồm đổi mới sáng tạo dựa trên AI có trách nhiệm, củng cố niềm tin khách hàng và nâng cao khả năng chống chịu số.
Theo đó, các ngân hàng cần chú trọng quản trị dữ liệu, phát triển hạ tầng công nghệ, bảo đảm tính minh bạch khi sử dụng AI, đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin phòng, chống gian lận giữa các tổ chức tín dụng.
Tăng giám sát giao dịch, phòng ngừa nguy cơ mất tiền
Cũng tại hội thảo, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cảnh báo những rủi ro trong quá trình phát triển ngân hàng số, đặc biệt là tình trạng chưa phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận an ninh mạng và các bộ phận nghiệp vụ.
Theo Phó Thống đốc, hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Quy mô giao dịch lớn đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải chủ động giám sát, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
“Tin tặc đã vào trong hệ thống của chúng ta, nằm ở đấy có khi là 3 tháng rồi”, ông Dũng cảnh báo khi đề cập một số vụ việc mất tiền tại các đơn vị.
Phó Thống đốc dẫn chứng, vào thời điểm nửa đêm hoặc rạng sáng, hệ thống có thể bất ngờ phát sinh 100 - 200 giao dịch với tổng giá trị hàng chục tỷ đồng, nhưng các bộ phận nghiệp vụ ngân hàng không có phản ứng trước dấu hiệu bất thường.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: BTC.
Đáng chú ý, tin tặc có thể chiếm đoạt tiền mà không cần trực tiếp rút từ tài khoản khách hàng. “Lấy tiền mà ngân hàng không biết gì cả, không khách hàng nào biết gì cả”, ông Dũng nhấn mạnh.
Theo Phó Thống đốc, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng giám sát đồng thời cả an ninh mạng và hoạt động giao dịch. Tuy nhiên, vẫn còn một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ. Ông đề nghị Cục Công nghệ thông tin tổng hợp, báo cáo để xem xét đề xuất thanh tra, kiểm tra đột xuất đối với những ngân hàng chưa chấp hành nghiêm.
Ví tình trạng phát triển ngân hàng số nhưng chưa quan tâm đúng mức đến an ninh mạng giống như việc ra biển lớn, sóng to mà không trang bị phao cứu sinh, Phó Thống đốc đưa ra cảnh báo: “Nếu ngân hàng nào tiếp tục làm như thế thì nên đóng Mobile Banking, nên đóng Internet Banking của mình lại”.
Ông cũng cảnh báo nguy cơ “không còn gì trong két” nếu ngân hàng tiếp tục vận hành dịch vụ số mà không bảo đảm an toàn. Theo đó, “két” ở đây chính là các tài khoản của ngân hàng.
Bên cạnh yêu cầu phòng, chống gian lận, Phó Thống đốc nhấn mạnh việc ứng dụng AI phải tạo ra giá trị thực chất, thay vì chỉ được xem như một “chiếc áo khoác” làm đẹp hình ảnh công nghệ của ngân hàng.
Theo ông, các tổ chức tín dụng cần chuyển từ tư duy chỉ bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu số, bao gồm phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động khi xảy ra sự cố.
Đồng thời, các ngân hàng phải chú trọng hệ thống dữ liệu dự phòng, bảo đảm hoạt động liên tục ngay cả khi hệ thống chính gặp sự cố. Việc phát triển ngân hàng số cần gắn với 4 yếu tố được Phó Thống đốc nhấn mạnh: Công nghệ đủ mạnh, dữ liệu đủ tốt, quản trị đủ chặt và con người đủ năng lực.
