Giải ngân vốn lĩnh vực khoa học, công nghệ, chuyển đổi số rất chậm

Giải ngân vốn lĩnh vực khoa học, công nghệ thấp, mới khoảng gần 14,8%

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến nay tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực này mới đạt khoảng 14,78%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung cả nước là gần 21,2% trong 5 tháng đầu năm 2026.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng lưu ý nhiều bộ, ngành, địa phương giải ngân vốn lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số rất chậm, thậm chí có nơi giải ngân bằng 0%. Ảnh: Gia Huy

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, điều này cho thấy tiến độ giải ngân của lĩnh vực khoa học và công nghệ đang chậm hơn nhiều so với mặt bằng chung.

Ông đề nghị các đại biểu đánh giá toàn diện, thực chất những khó khăn, vướng mắc; làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan cũng như xác định cụ thể các điểm nghẽn trong cơ chế, chính sách hay khâu tổ chức thực hiện tại địa phương.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, cơ chế lập dự toán, phân bổ và quản lý kinh phí khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang có một số khó khăn.

Trong đó, quy định xác định mức kinh phí trung bình 3 năm theo từng loại hình nhiệm vụ để làm cơ sở lập dự toán sẽ bất cập đối với các nhiệm vụ quy mô lớn, nhiệm vụ công nghệ chiến lược, nhiệm vụ đặc biệt hoặc các loại hình nhiệm vụ mới chưa có dữ liệu lịch sử.

Khó khăn nữa là chưa có hướng dẫn cụ thể về hệ số điều chỉnh do biến động chính sách, lạm phát hoặc giảm phát…

Các địa phương cũng cho biết vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình phân bổ và triển khai vốn đầu tư, vốn chi thường xuyên cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo tỉnh An Giang, tiến độ giải ngân chậm so với kế hoạch, chủ yếu do thủ tục đầu tư, đấu thầu, mua sắm còn phức tạp, trong khi giá cả biến động lớn khiến nhiều dự án phải điều chỉnh.

Tỉnh cũng khó khăn trong triển khai các nhiệm vụ mới như xây dựng kho dữ liệu số, số hóa hồ sơ, nền tảng trí tuệ nhân tạo, trợ lý ảo hay phân tích dữ liệu lớn.

Nguyên nhân là nhiều nội dung chưa có định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá thống nhất để làm cơ sở lập dự toán, quyết toán.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. Ảnh: Gia Huy

Để tiếp tục hoàn thiện thể chế, Bộ Khoa học và Công nghệ kiến nghị Thủ tướng sửa đổi một số văn bản quy phạm pháp luật, một số nghị định; trong trường hợp cần thiết, tiếp tục kiến nghị Chính phủ có những nghị quyết đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các bộ, ngành, địa phương.

Không thể để tình trạng vốn đã giao nhưng không giải ngân được

Đánh giá cao một số bộ, ngành, địa phương có kết quả giải ngân tích cực như Hà Nội, TPHCM, Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ thực tế nhiều bộ, ngành, địa phương giải ngân rất chậm, thậm chí có nơi giải ngân bằng 0%.

Ông yêu cầu, các đơn vị cần nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm của mình đối với tình trạng chậm giải ngân hiện nay.

Nguồn lực dành cho lĩnh vực này là rất lớn, được bố trí tới 2% tổng chi ngân sách nhà nước. Vì vậy, theo Phó Thủ tướng, không thể để xảy ra tình trạng vốn đã giao nhưng không giải ngân được.

Nhấn mạnh mục tiêu đặt ra là phải phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026, Phó Thủ tướng nêu rõ, bộ, ngành, địa phương nào không hoàn thành phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo cấp trên.

Theo Phó Thủ tướng, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát lại toàn bộ danh mục nhiệm vụ, dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026 để phân loại cụ thể.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì hội nghị tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ảnh: Gia Huy

Những dự án có thể triển khai ngay, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân.

Đối với các dự án còn vướng mắc, theo lãnh đạo Chính phủ, phải xác định rõ nguyên nhân và tháo gỡ theo đúng thẩm quyền. Nội dung nào thuộc thẩm quyền của bộ, ngành thì lãnh đạo bộ phải trực tiếp xử lý; nội dung vượt thẩm quyền cần báo cáo Chính phủ, Thủ tướng để kịp thời xem xét, giải quyết.

Lưu ý việc bố trí vốn phải có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các nhiệm vụ có tính chiến lược, tạo đột phá và có sức lan tỏa lớn, Phó Thủ tướng yêu cầu chấm dứt tình trạng phân bổ dàn trải, manh mún, dẫn đến cuối năm không có sản phẩm nổi bật hay hiệu quả rõ ràng.

Ông giao Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp phối hợp tập trung tháo gỡ toàn bộ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục đầu tư, tài chính trong tháng 6.

“Mục tiêu là trong tháng 6 phải cơ bản giải quyết xong các khó khăn, vướng mắc để từ sau tháng 6 trở đi tiến độ giải ngân của lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt kết quả cao hơn”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Về định hướng đầu tư thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung ưu tiên hai nhóm nhiệm vụ lớn.

Thứ nhất là hoàn thiện, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia nhằm tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu khoa học bởi muốn phát triển nghiên cứu khoa học thì phải có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, đồng bộ.

Thứ hai là tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Cho biết, Chính phủ đã lựa chọn khoảng 20 nhiệm vụ công nghệ chiến lược giao cho 10 bộ, ngành triển khai, Phó Thủ tướng yêu cầu phải sớm tạo ra sản phẩm cụ thể, hiệu quả rõ rệt ngay trong năm 2026.

Tinh thần xuyên suốt được lãnh đạo Chính phủ quán triệt là phải hành động quyết liệt, xử lý dứt điểm các vướng mắc để bảo đảm nguồn vốn cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được triển khai hiệu quả, tạo ra sản phẩm cụ thể và đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước.