Luật Phát triển đô thị gồm 5 chương, 66 điều và có hiệu lực thi hành từ 1/10/2026, sau khi vừa được Quốc hội thông qua với 465/474 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành. Luật này quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thành phố là đô thị loại đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.
TPHCM và thành phố khác là đô thị đặc biệt được áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt quy định tại luật này. TP Hà Nội thực hiện theo quy định tại Luật Thủ đô.
Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM. Ảnh: Quang Phúc
Phạm vi cơ chế, chính sách TPHCM và đô thị đặc biệt được thí điểm
Luật Phát triển đô thị quy định TPHCM, thành phố khác là đô thị đặc biệt (gọi tắt là thành phố) được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.
Nhưng việc thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách không thực hiện trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia.
Phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách bao gồm:
- Mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của thành phố, mô hình quản trị, kiến tạo tiên tiến, hiện đại; chế độ công vụ, công chức;
- Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, thể thao, du lịch, y tế và chăm sóc sức khỏe;
- Mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp giảm phát thải khí nhà kính;
- Mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững;
- Phương thức khai thác, huy động, phân bố và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị thành phố;
- Giải pháp xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố;
- Cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Kết quả biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. Ảnh: QH
Trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND thành phố ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách, trong đó xác định rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian, không gian, địa bàn thí điểm.
HĐND thành phố cũng dự kiến kết quả, tác động của thí điểm; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; biện pháp quản trị rủi ro; cơ chế kiểm soát, giám sát, đánh giá; điều kiện, trình tự điều chỉnh, gia hạn hoặc kết thúc việc thí điểm.
UBND thành phố có trách nhiệm trình HĐND ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách.
Trường hợp đề xuất thí điểm cơ chế, chính sách có tác động đến vùng đô thị đặc biệt, UBND thành phố có trách nhiệm đánh giá tác động kinh tế - xã hội vùng, quốc gia, lấy ý kiến của UBND cấp tỉnh của các địa phương có liên quan trước khi trình HĐND thành phố xem xét, quyết định.
UBND thành phố cũng có trách nhiệm xử lý hoặc kiến nghị xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện; tạm dừng thực hiện thí điểm và báo cáo HĐND thành phố xem xét, quyết định trong trường hợp việc thí điểm có ảnh hưởng tiêu cực vượt quá mức độ đã được dự báo.
Chính phủ công nhận khu kinh tế đặc biệt sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền
Luật Phát triển đô thị đã dành riêng một chương quy định về cơ chế, chính sách phát triển Khu kinh tế đặc biệt.
Theo đó, xã, phường, đặc khu được công nhận là khu kinh tế đặc biệt khi đáp ứng các tiêu chí: có vị trí chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước; có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, có quy mô dân số, diện tích tự nhiên lớn.
Các đại biểu Quốc hội. Ảnh: QH
Chính phủ công nhận khu kinh tế đặc biệt sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền.
HĐND cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt quyết định số lượng đại biểu HĐND, tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách của HĐND; số lượng, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn các Ban của HĐND ở khu kinh tế đặc biệt.
UBND cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt quyết định số lượng Ủy viên UBND ở khu kinh tế đặc biệt; số lượng Phó Chủ tịch UBND ở khu kinh tế đặc biệt. Số lượng Phó Chủ tịch UBND ở khu kinh tế đặc biệt không được tính vào tổng số lượng Phó Chủ tịch UBND cấp xã của toàn tỉnh, thành phố theo khung số lượng do Chính phủ quy định.
Luật Phát triển đô thị cũng quy định về khu đô thị lấn biển. Theo đó, việc đầu tư, xây dựng, phát triển dự án khu đô thị lấn biển phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá đầy đủ về điều kiện tự nhiên, địa chất… cũng như đánh giá tác động của dự án đến khu vực ven biển và các khu vực lân cận.
Khu đô thị lấn biển phải được quy hoạch, đầu tư, xây dựng hiện đại, xanh, thông minh theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên biển và đất đai, tiết kiệm năng lượng, bảo đảm khả năng chống chịu và an toàn của hệ thống hạ tầng.
Việc đầu tư, xây dựng và đưa khu đô thị lấn biển vào khai thác, sử dụng phải được thực hiện theo từng giai đoạn phù hợp với quy mô, khả năng đáp ứng của hạ tầng và yêu cầu bảo đảm an toàn công trình, bảo vệ môi trường.
Nhà đầu tư chịu trách nhiệm quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng công trình lấn biển và các công trình hạ tầng kỹ thuật trong khu vực dự án, khu đô thị lấn biển.
Quốc hội giao Chính phủ quy định tiêu chí đối với dự án đầu tư xây dựng khu đô thị lấn biển để thu hút nhà đầu tư chiến lược, điều kiện xác định nhà đầu tư chiến lược để được hưởng cơ chế, chính sách theo quy định của luật này.
