Đến cuối tháng 10, sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục tăng lên khoảng 6,8 triệu tấn. Với đà giao dịch hiện nay, khả năng xuất khẩu vượt mốc 8 triệu tấn trong cả năm 2026 được đánh giá tích cực.
Xuất khẩu gạo vượt mốc 8 triệu tấn trong cả năm 2026 được đánh giá tích cực. Ảnh: TTXVN
Đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường chủ lực
Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, hết tháng 10/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 475.500 tấn gạo, thu về 252,9 triệu USD. Lũy kế 10 tháng, xuất khẩu đạt 6,8 triệu tấn, trị giá 3,31 tỷ USD, giảm 4,6% về lượng và 9,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt 484 USD/tấn, giảm 5,4%.
Dù kết quả chung còn giảm, thị trường đã xuất hiện những tín hiệu tích cực từ cuối tháng 10 khi nhu cầu nhập khẩu tại một số quốc gia tăng trở lại. Philippines tiếp tục là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm 40,9% kim ngạch. Trung Quốc đứng thứ hai với 17,5%, tiếp đến là Ghana với 13,7%.
Một động lực quan trọng là việc Philippines cấp giấy phép kiểm dịch vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS), cho phép doanh nghiệp nước này nhập khẩu 300.000 tấn gạo Việt Nam trong tháng 11/2026.
Nhu cầu tăng đã đẩy giá gạo thơm 25% tấm vượt 500 USD/tấn, có thời điểm đạt 540 USD/tấn, tăng 50-60 USD/tấn so với cuối tháng 10. Giá gạo thơm 5% tấm cũng tăng lên 515 USD/tấn, trong khi gạo Jasmine đạt 539 USD/tấn.
Bên cạnh Philippines, khách hàng từ Trung Quốc và các thị trường châu Phi tăng mua gạo ST25, gạo nếp phục vụ nhu cầu tiêu dùng dịp Tết Nguyên đán.
Tuy nhiên, việc hơn 64% lượng gạo xuất khẩu tập trung vào hai thị trường Philippines và Trung Quốc cũng đặt ra yêu cầu đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường chủ lực.
Không chỉ tăng trưởng về sản lượng, ngành gạo Việt Nam đang từng bước chuyển dịch sang phân khúc chất lượng cao, gạo thơm và gạo đặc sản nhằm nâng giá trị xuất khẩu.
Theo Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), phát triển vùng nguyên liệu gắn với tổ chức lại sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu là những nhiệm vụ quan trọng của ngành gạo.
Một trong những hướng được đề xuất là nghiên cứu thí điểm phát triển thương hiệu gạo vùng ĐBSCL với các giống ST24, ST25; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang EU và Nhật Bản. Ở góc độ phát triển thị trường, việc phân chia sản phẩm thành các nhóm gạo phổ thông, gạo thơm và đặc sản, gạo dinh dưỡng và gạo phát thải thấp có thể giúp doanh nghiệp định vị rõ khách hàng, hạn chế cạnh tranh trực tiếp bằng giá.
Đáng chú ý, khoảng 70.000 tấn gạo thuộc Đề án phát triển bền vững 1 triệu hec ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu gạo Việt gắn với tiêu chuẩn chất lượng và sản xuất thân thiện môi trường.
Doanh nghiệp đón cơ hội nhưng đối mặt áp lực nguồn cung
Theo các chuyên gia, nếu El Niño tác động mạnh đến sản xuất lương thực, giá gạo thế giới có thể tiến gần mức đỉnh năm 2023 trong nửa đầu năm 2027. Tuy nhiên, kịch bản này còn phụ thuộc vào chính sách xuất khẩu gạo của Ấn Độ và tình hình sản xuất tại các quốc gia cung ứng lớn.
Với doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam, giá tăng mang lại cơ hội cải thiện doanh thu nhưng cũng đặt ra áp lực về vốn, chi phí thu mua và khả năng dự trữ.
Doanh nghiệp cần chủ động nguồn hàng, theo sát diễn biến giá và lựa chọn thời điểm ký hợp đồng phù hợp, tránh tình trạng bán giá thấp khi chi phí đầu vào tăng nhanh. Trong bối cảnh thị trường khởi sắc, năng lực tài chính, hệ thống kho chứa và khả năng điều tiết nguồn cung sẽ là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội xuất khẩu cuối năm.
Về dài hạn, hiệu quả xuất khẩu cần được đánh giá không chỉ bằng số tấn gạo bán ra mà còn thông qua thu nhập của nông dân, lợi nhuận doanh nghiệp, tỷ trọng sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm kiểm soát chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và ổn định nguồn cung. Cùng với đó, đầu tư công nghệ chế biến, bảo quản và xây dựng hệ thống phân phối sẽ góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, chủ động đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng và gia tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị cao sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam giữ vững thị phần, từng bước nâng cao vị thế trên thị trường thế giới.
