Kinh tế tầm thấp cần được nhìn nhận như một không gian phát triển mới, có khả năng tạo ra những nguồn lực hoàn toàn mới và kết nối với hàng loạt lĩnh vực đang tồn tại trên mặt đất, từ nông nghiệp, logistics, giao thông, đô thị đến quản lý tài nguyên và kinh tế biển.
Kinh tế tầm thấp có thể tạo khoảng 1 triệu việc làm chất lượng cao và mang về hàng chục tỷ USD cho Việt Nam trong 10 - 15 năm tới. Ảnh minh họa: Tạp chí Kinh tế tài chính
Đứng trước cơ hội trở thành trung tâm công nghiệp tầm thấp
Tại Việt Nam, những bài toán thực tế này càng rõ nét. Các chuyên gia kinh tế đánh giá, kinh tế không gian tầm thấp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới.
Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã xác định, phát triển kinh tế không gian tầm thấp trở thành một ngành kinh tế kỹ thuật quan trọng và có năng lực cạnh tranh cao.
Đây là lĩnh vực mới, vừa đem lại doanh thu, tăng trưởng và việc làm, vừa phải xây dựng nền tảng đồng bộ về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng số, dữ liệu, quản trị, từ đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp cho kinh tế không gian tầm thấp.
Trên thế giới, kinh tế tầm thấp đang phát triển mạnh mẽ tại các quốc gia dẫn đầu về công nghệ như Trung Quốc, Mỹ, châu Âu, Ấn Độ. Trong khi đó, tại Việt Nam, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD.
Với các lợi thế về địa chính trị, chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, lực lượng lao động trẻ và năng động, theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp (LAEP) Việt Nam đang đứng trước cơ hội “ngàn năm có một” để trở thành trung tâm công nghiệp tầm thấp của khu vực và thế giới.
Kinh tế tầm thấp đang nổi lên như động lực tăng trưởng mới, giúp nâng cao năng suất, thúc đẩy chuyển đổi số, xanh hóa và mở ra nhiều ngành nghề, dịch vụ mới tại Việt Nam. Điều này cho thấy kinh tế tầm thấp đang dần trở thành một lĩnh vực được doanh nghiệp Việt Nam quan tâm đầu tư.
Kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE), dùng để chỉ các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian bay thấp, thường ở độ cao dưới 1.000m, gắn với việc ứng dụng máy bay không người lái (drone), máy bay cỡ nhỏ, trực thăng và các hệ thống công nghệ điều khiển, quản lý không lưu tầm thấp.
Thậm chí, VCCI gọi đây là biên giới tăng trưởng mới. Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, đại diện nhóm chuyên gia nghiên cứu của VCCI cũng dẫn các đánh giá cho thấy lĩnh vực này đang cần hệ thống chính sách phù hợp khi ở Việt Nam, phần thể chế vẫn đang có những khoảng trống.
Về mặt pháp lý, theo VCCI, Nghị định 288/2025/NĐ-CP là bước tiến quan trọng khi lần đầu tiên xây dựng khung quản lý tương đối toàn diện đối với tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác. Tuy nhiên, trọng tâm của Nghị định hiện vẫn tập trung vào quản lý rủi ro an ninh, quốc phòng và an toàn hàng không, chưa chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo không gian kinh tế tầm thấp.
Đặc biệt, khoảng trống lớn nhất hiện nay là Việt Nam chưa có văn bản pháp lý ở tầm luật hoặc nghị quyết của Quốc hội điều chỉnh kinh tế tầm thấp như một lĩnh vực chính sách riêng.
Vì vậy, VCCI đang đề xuất đặt kinh tế tầm thấp vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội, Chính phủ. Mục tiêu là ban hành một đạo luật hoặc nghị quyết thí điểm về kinh tế tầm thấp.
Không chỉ ở doanh thu sản xuất, mà còn ở năng suất tạo thêm cho các ngành khác
Đến nay, nhiều doanh nghiệp bắt đầu bước vào xây dựng, phát triển kinh tế tầm phấp. Đơn cử tại Hà Nội, Công ty cổ phần Công nghệ thông minh Mismart đang phối hợp với Công an TP Hà Nội triển khai thử nghiệm thiết bị bay không người lái phục vụ công tác tuần tra, giám sát và hỗ trợ quản lý trật tự đô thị. Mục tiêu là hình thành năng lực giám sát, cảnh báo và hỗ trợ xử lý vi phạm một cách hệ thống, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị đô thị bằng công nghệ mới.
Ở lĩnh vực ứng dụng công nghệ phục vụ tài nguyên và môi trường, Phenikaa-X đã phát triển thành công hệ thống UAV (hệ thống phương tiện bay không người lái) giám sát rừng tự động, làm chủ toàn bộ công nghệ lõi. Giải pháp này góp phần hiện đại hóa công tác quản lý tài nguyên rừng, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp, nâng cao năng lực giám sát từ xa và bảo vệ dữ liệu quốc gia.
Trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực, Học viện Hàng không Việt Nam đang tuyển sinh hai chuyên ngành UAV, mỗi chuyên ngành chỉ 60 chỉ tiêu trong mùa tuyển sinh 2026. “Đây là tín hiệu quan trọng trong bối cảnh ngành UAV đang phát triển nhanh và có nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao”, ông Tuấn nhận định.
GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đánh giá, kinh tế tầm thấp cần được nhìn nhận như một không gian phát triển mới, có khả năng tạo ra những nguồn lực hoàn toàn mới và kết nối với hàng loạt lĩnh vực đang tồn tại trên mặt đất, từ nông nghiệp, logistics, giao thông, đô thị đến quản lý tài nguyên và kinh tế biển.
Điều đáng chú ý, giá trị của lĩnh vực này không chỉ nằm ở doanh thu của những doanh nghiệp sản xuất thiết bị hay cung cấp dịch vụ bay, mà còn nằm ở phần năng suất được tạo thêm cho các ngành kinh tế khác.
Đơn cử, trong nông nghiệp, công nghệ tầm thấp có thể mở rộng đáng kể diện tích giám sát, phun thuốc và quản lý đồng ruộng; Trong logistics, thiết bị UAV có thể đưa hàng hóa tới những khu vực trước đây phương tiện thông thường khó tiếp cận; Trong quản lý hạ tầng, thiết bị bay có thể giám sát đường dây tải điện, phát hiện sớm sự cố, qua đó giảm chi phí và rủi ro.
GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, với những lĩnh vực mới như kinh tế tầm thấp, Nhà nước cần đóng vai trò “nhà kiến tạo thị trường”, trong đó có thể trở thành khách hàng đầu tiên, đặt hàng sản phẩm và dịch vụ để tạo nền tảng ban đầu cho doanh nghiệp đầu tư, đổi mới.
Cơ chế đặt hàng, theo ông Cường, cũng cần thiết kế theo hướng cạnh tranh, tránh tạo độc quyền cho một doanh nghiệp; có thể lựa chọn một số doanh nghiệp cùng tham gia để cạnh tranh, hợp tác và từng bước hình thành ngành công nghiệp mới. Hiện nay, kinh tế tầm thấp được xem là công cụ giúp các quốc gia nâng cao năng lực ứng phó với tình huống khẩn cấp. Trong thiên tai, dịch bệnh hay tai nạn, việc tiếp cận nhanh từ trên không giúp công tác cứu hộ, vận chuyển y tế và giám sát tình hình hiệu quả hơn.
Những lợi ích này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội và an ninh con người.
