Sầu riêng Đắk Lắk được xuất khẩu chính ngạch, mang về doanh thu tỷ đô. Ảnh: N.Giàu
Theo báo cáo của UBND tỉnh Đắk Lắk, địa phương hiện có khoảng 44.000 ha sầu riêng, trong đó hơn 33.000 ha đang cho thu hoạch. Sản lượng niên vụ 2026 ước đạt khoảng 500.000 tấn. Đây là một trong những ngành hàng nông sản có giá trị xuất khẩu lớn nhất, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và thu nhập của người dân.
Riêng niên vụ vừa qua, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của tỉnh ước đạt hơn 1,1 tỷ USD. Sản phẩm sầu riêng tươi Đắk Lắk đã có mặt tại nhiều thị trường như Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan (Trung Quốc), Hồng Kông (Trung Quốc), Nhật Bản, Hoa Kỳ...
Trong đó, Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chủ lực, chiếm khoảng 90-95% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của tỉnh. Sự phụ thuộc lớn vào một thị trường vừa mở ra cơ hội lớn, vừa đặt ngành hàng sầu riêng Đắk Lắk trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn thực phẩm.
Đến nay, Đắk Lắk đã được cấp 280 mã số vùng trồng với diện tích khoảng 7.500 ha và 42 mã số cơ sở đóng gói. Ngoài ra, 165 vùng trồng với diện tích 4.915 ha và 66 cơ sở đóng gói đang chờ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) kiểm tra, phê duyệt.
Đắk Lắk sắp bước vào chính vụ thu hoạch sầu riêng năm 2026. Ảnh: N.Giàu
Không thể đánh đổi thương hiệu lấy tăng trưởng nóng
Thực tế cho thấy công tác quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói tại một số nơi vẫn còn bất cập. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, những vi phạm liên quan đến truy xuất nguồn gốc, sử dụng mã số không đúng quy định hay gian lận hồ sơ xuất khẩu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của cả ngành hàng.
Trước yêu cầu đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk yêu cầu Đảng ủy UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, địa phương khẩn trương rà soát toàn bộ mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đã được cấp; đẩy nhanh việc cấp mới đối với các vùng đủ điều kiện.
Đồng thời, tỉnh kiên quyết xử lý các hành vi mua bán, cho thuê, cho mượn mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và các hành vi gian lận trong hồ sơ xuất khẩu.
Tỉnh cũng định hướng xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan nông nghiệp, công thương, công an, hải quan, thuế và chính quyền địa phương nhằm thống nhất dữ liệu, kiểm soát chặt chẽ chuỗi sản xuất - thu mua - xuất khẩu.
Cùng với đó, Đắk Lắk sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ công tác quản lý, cảnh báo và điều hành. Lực lượng công an được giao tăng cường bảo đảm an ninh trật tự trong mùa thu hoạch, đấu tranh với các hành vi đầu cơ, ép giá, gian lận thương mại, trốn thuế và lợi dụng hoạt động xuất khẩu để trục lợi.
Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sai phạm nghiêm trọng do buông lỏng quản lý, làm ảnh hưởng đến thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk.
Đắk Lắk yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Ảnh: N.Giàu
Theo ông Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk, nhiều vướng mắc của ngành sầu riêng hiện nay liên quan đến cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền Trung ương, nhất là việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và hệ thống phòng kiểm nghiệm.
Tỉnh Đắk Lắk đã tổng hợp các kiến nghị để đề xuất Trung ương sớm tháo gỡ, tránh ảnh hưởng đến tiêu thụ và xuất khẩu trong vụ thu hoạch năm nay.
Từ đấu giá tại vườn đến xây dựng chuỗi liên kết bền vững
Bên cạnh việc tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, Đắk Lắk cũng đang tìm hướng nâng cao giá trị sầu riêng thông qua các mô hình mới, tăng tính minh bạch và kết nối trực tiếp giữa nhà vườn với doanh nghiệp.
Tại xã Krông Pắc, địa phương đang thí điểm tổ chức đấu giá sản phẩm sầu riêng ngay tại vườn. Khoảng 200 ha sầu riêng được lựa chọn để triển khai mô hình, với tổng sản lượng dự kiến đưa vào đấu giá khoảng 4.600 tấn.
Các nhà vườn được lựa chọn là những cơ sở canh tác theo quy trình chất lượng cao, an toàn, có mã số vùng trồng và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn xuất khẩu. Việc tổ chức đấu giá tại vườn được kỳ vọng góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân, tôn vinh các nhà vườn sản xuất tốt và mở rộng cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu.
Sầu riêng đang mang lại nguồn thu nhập cao cho người nông dân. Ảnh: N.Giàu
Ông Lại Đức Đại, Chủ tịch UBND xã Krông Pắc, cho biết việc thí điểm đấu giá sản phẩm sầu riêng tại vườn không chỉ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm mà còn mở rộng cơ hội kết nối thị trường, xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững.
Chính quyền địa phương cam kết đồng hành, tạo điều kiện để các phiên đấu giá diễn ra công khai, minh bạch và an toàn. Qua đó, từng bước nâng tầm giá trị thương hiệu sầu riêng Krông Pắc nói riêng và sầu riêng Đắk Lắk nói chung.
Với diện tích lớn, sản lượng cao và giá trị xuất khẩu ngày càng tăng, sầu riêng đang trở thành ngành hàng chiến lược của Đắk Lắk. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa với yêu cầu quản lý phải tương xứng.
Để ngành hàng này phát triển bền vững, bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà phải chuyển từ tư duy sản xuất theo số lượng sang kiểm soát chặt chất lượng, minh bạch nguồn gốc và xây dựng liên kết lâu dài.
Khi mỗi mã số vùng trồng được quản lý đúng, mỗi cơ sở đóng gói tuân thủ tiêu chuẩn, mỗi sản phẩm có thể truy xuất rõ ràng và nhà vườn được kết nối trực tiếp với doanh nghiệp, sầu riêng Đắk Lắk mới có thể nâng cao giá trị, giữ vững thị trường xuất khẩu và phát triển bền vững trong dài hạn.
