Chính sách bảo hiểm thất nghiệp, theo đánh giá của đại diện Cục Việc làm, hiện nay đã được mở rộng đáng kể so với trước đây khi bổ sung thêm nhiều quyền lợi, đồng thời điều chỉnh một số điều kiện để người lao động dễ tiếp cận các chế độ hỗ trợ hơn.
Người lao động tìm kiếm cơ hội việc làm phù hợp. Ảnh: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội
Đảm bảo nguyên tắc đóng - hưởng
Luật Việc làm năm 2025 tiếp tục kế thừa nguyên tắc cơ bản của Luật Việc làm năm 2013 khi quy định mức hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương của 6 tháng có đóng bảo hiểm thất nghiệp trước khi mất việc làm.
Nhờ đó, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ đóng vai trò hỗ trợ tài chính trong giai đoạn mất việc mà còn trở thành công cụ giúp người lao động nâng cao kỹ năng, rút ngắn thời gian thất nghiệp và thúc đẩy sự kết nối giữa cung và cầu lao động.
Theo ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), quy định mới đã được điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn nhưng vẫn đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.
Ông Tú cũng cho biết việc giữ mức hưởng ở ngưỡng 60% nhằm đảm bảo cân bằng giữa hỗ trợ người lao động và duy trì động lực quay trở lại làm việc.
“Nếu mức hưởng quá cao, chẳng hạn 70% hoặc 80%, sẽ làm giảm động lực quay trở lại làm việc của người lao động”, ông Tú nói và nhấn mạnh mức 60% được tính toán trên cơ sở cân đối quỹ, phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời vẫn đảm bảo hỗ trợ cần thiết.
Theo số liệu thống kê, hết năm 2025, cả nước có khoảng 1,07 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi lao động, tương đương tỷ lệ 2,22%, dù mức này vẫn được đánh giá là thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Tuy nhiên, đằng sau những con số này là hàng triệu người lao động đang phải đối mặt với nguy cơ mất việc do doanh nghiệp tái cơ cấu sản xuất, cắt giảm lao động hoặc chuyển đổi công nghệ.
Trong quá trình này, nhóm lao động chịu tác động mạnh nhất thường là lao động phổ thông, lao động lớn tuổi hoặc những người có trình độ chuyên môn thấp. Nếu không có một hệ thống an sinh đủ mạnh để hỗ trợ kịp thời, mất việc làm có thể kéo theo nhiều hệ lụy. Không chỉ khiến người lao động và gia đình rơi vào khó khăn về tài chính, thất nghiệp kéo dài mà còn làm gia tăng nguy cơ nghèo hóa, bất ổn xã hội và lãng phí nguồn nhân lực.
Người lao động được tư vấn nghề nghiệp, kết nối với các doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng. Ảnh: Trung tâm dịch vụ việc làm Hà Nội
Mở rộng quyền lợi đi đôi với tăng trách nhiệm
Theo bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM, thông qua hệ thống các Trung tâm dịch vụ việc làm, người lao động thất nghiệp sẽ được tư vấn nghề nghiệp, định hướng việc làm và kết nối với các doanh nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng.
Nhiều lao động sau khi tham gia các khóa đào tạo nghề ngắn hạn đã tìm được công việc mới với mức thu nhập ổn định hơn, cho thấy bảo hiểm thất nghiệp không chỉ giúp người lao động khi mất việc, mà còn tạo điều kiện để họ tái gia nhập thị trường lao động với năng lực cạnh tranh cao hơn.
Cùng với việc mở rộng chính sách, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm của người lao động, người sử dụng lao động và các cơ quan liên quan trong quá trình thực hiện bảo hiểm thất nghiệp.
Đối với các hành vi vi phạm, tùy theo tính chất và mức độ sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật. Hiện Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo sửa đổi Nghị định số 12/2022/NĐ-CP nhằm bổ sung các quy định xử phạt phù hợp với những nội dung mới của Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP.
Một điểm đáng chú ý là nếu doanh nghiệp không đóng, chậm đóng hoặc không hoàn tất thủ tục xác nhận thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp khiến người lao động không được giải quyết chế độ, doanh nghiệp phải bồi hoàn những quyền lợi mà người lao động bị ảnh hưởng.
Trong trường hợp quyền lợi bị xâm phạm, người lao động có quyền khởi kiện để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. Bởi trên thực tế, phần đóng góp của người lao động đã được trích từ tiền lương hằng tháng, việc doanh nghiệp chậm hoặc trốn đóng sẽ trực tiếp làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của họ.
Ngoài chế tài xử phạt hành chính, pháp luật hiện hành cũng quy định các biện pháp xử lý hình sự đối với những hành vi gian lận hoặc trốn đóng bảo hiểm.
Bộ luật Hình sự năm 2015 cùng các văn bản hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền đã quy định cụ thể về việc xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế, bao gồm cả việc giả mạo hồ sơ để trục lợi chính sách.
Việc mở rộng quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp đang góp phần bảo đảm tốt hơn an sinh cho người lao động trong giai đoạn chuyển đổi việc làm. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cả người lao động và doanh nghiệp cần thực hiện đúng các quy định của pháp luật, đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng và hạn chế các hành vi lợi dụng, trục lợi chính sách.
