Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự thảo Luật An ninh dữ liệu. Ảnh: Bộ Công an
Đối với Việt Nam, trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang quyết liệt đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, hướng tới một Chính phủ số và xã hội số toàn diện, thì cơ sở dữ liệu quốc gia đã trở thành mục tiêu trọng điểm của các chiến dịch tấn công mạng.
Những âm mưu gián điệp công nghệ cao nhằm đánh cắp, thao túng và trục lợi từ dữ liệu không chỉ dừng lại ở rủi ro kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành thách thức trực tiếp đối với an ninh quốc gia và sự ổn định của chế độ.
Nhận diện “sóng ngầm” đe dọa dòng chảy dữ liệu
Thực tế cho thấy, thông tin của một cá nhân đơn lẻ có thể chưa mang nhiều sức nặng, nhưng khi hàng triệu mảnh ghép dữ liệu của người dân, của một địa phương hay toàn quốc gia được tập hợp lại, chúng lập tức trở thành một nguồn tài nguyên chiến lược vô giá.
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu được ví như huyết mạch nuôi dưỡng nền kinh tế và là trái tim của an ninh quốc gia. Tuy nhiên, dòng chảy này đang đứng trước nguy cơ bị đứt gãy và đe dọa nghiêm trọng bởi các cuộc tấn công mạng, mã độc tống tiền cùng tình trạng rò rỉ thông tin phức tạp.
Đáng chú ý, phương thức hoạt động của tội phạm trên không gian mạng đang có sự chuyển dịch tinh vi từ việc cố gắng phá vỡ các hệ thống kỹ thuật sang khai thác trực tiếp "điểm yếu" tâm lý của con người. Khi các nền tảng bảo mật ngày càng trở nên kiên cố, đối tượng xấu lợi dụng công nghệ cao để giăng bẫy, lừa gạt nạn nhân tự nguyện giao nộp thông tin hay mã xác thực.
Chỉ với một đường link giả mạo, một cuộc gọi mạo danh, một tài khoản ảo được dựng lên từ dữ liệu đánh cắp, hay nguy hiểm hơn là hình ảnh và giọng nói bị làm giả bằng công nghệ Deepfake, vô số người dùng đã sập bẫy. Điều này minh chứng một thực tế khắc nghiệt: Một hệ thống dù được trang bị nhiều lớp bảo mật tối tân đến đâu vẫn có thể sụp đổ chỉ bởi một quyết định thiếu cảnh giác của chính người sử dụng.
Khi dữ liệu rơi vào tay kẻ xấu, hậu quả để lại không chỉ đong đếm bằng thiệt hại vật chất. Nó xâm phạm trực tiếp đến quyền con người, làm xói mòn niềm tin của xã hội vào các nền tảng số và nguy hiểm hơn là tạo ra những hệ lụy khôn lường đối với an ninh quốc gia.
Tầm quan trọng của dữ liệu càng được khẳng định qua Báo cáo kinh tế số Đông Nam Á (e-Conomy SEA 2025), khi quy mô nền kinh tế số Việt Nam ước đạt 39 tỷ USD vào năm 2025, đóng góp hơn 72 tỷ USD và chiếm khoảng 14% tổng GDP quốc gia.
Với tốc độ tăng trưởng ấn tượng 17% so với năm trước, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị thế là nền kinh tế số phát triển nhanh thứ 2 khu vực. Động lực làm nên sức bật này chính là quy mô dân số trẻ và tỷ lệ phổ cập Internet vượt trội, không ngừng sản sinh ra kho dữ liệu khổng lồ từ các hoạt động thương mại điện tử, mạng xã hội và thanh toán trực tuyến.
Thế nhưng, quy mô dữ liệu phát triển nhanh chóng lại đang đi ngược với khả năng bảo vệ, vốn còn nhiều phân tán và thiếu vắng một bộ tiêu chuẩn thống nhất. Bức tranh an ninh mạng năm 2025 bộc lộ những “gam màu tối” với 552.000 cuộc tấn công mạng, 5.230 cơ quan, doanh nghiệp bị tổn hại; phát hiện khoảng 300 vụ rao bán dữ liệu cá nhân trái phép với hơn 1,7 triệu bản ghi, trong đó có vụ chiếm đoạt, rao bán hơn 160 triệu bản ghi thông tin khách hàng của một tổ chức tín dụng.
Không dừng lại ở đó, nhiều hệ thống lưu trữ dữ liệu trọng yếu vẫn đang phải “ký gửi” sự an toàn vào các tiêu chuẩn mật mã quốc tế hoặc hạ tầng đặt tại nước ngoài mà chúng ta chưa thể làm chủ hoàn toàn.
Nhìn vào nội tại, những lỗ hổng từ chính thói quen làm việc cũng đang tạo điều kiện cho rủi ro nảy nở. Đáng chú ý, tình trạng vô tư sử dụng thiết bị cá nhân hay các nền tảng mạng xã hội để trao đổi thông tin công vụ, thậm chí có liên quan đến bí mật Nhà nước vẫn còn diễn ra.
Bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu xuyên suốt quá trình chuyển đổi số. Ảnh: BCA
Đây là mảnh đất màu mỡ để các thế lực thù địch và tin tặc cài cắm mã độc, tiến hành các cuộc tấn công có chủ đích (APT) tích hợp trí tuệ nhân tạo nhằm xuyên thủng hàng rào phòng vệ, len lỏi sâu vào cơ sở dữ liệu quốc gia.
Bước chuyển tư duy, xác lập hành lang pháp lý vững chắc
Đứng trước bối cảnh không gian mạng ngày càng gắn chặt với sự tồn vong của quốc gia, sự cố lộ lọt thông tin không chỉ làm thất thoát tài sản mà còn có nguy cơ kéo lùi toàn bộ tiến trình chuyển đổi số. Đòi hỏi bức thiết hiện nay là phải rũ bỏ tư duy thụ động “chờ sự cố rồi mới xử lý”, để chuyển dịch mạnh mẽ sang thế trận “chủ động phòng ngừa, bảo vệ nguồn an ninh dữ liệu từ sớm, từ xa”.
Nhận thức sâu sắc vấn đề này, Đảng và Nhà nước đã kịp thời có những chỉ đạo mang tầm chiến lược. Nổi bật là việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 57-CT/TW vào cuối năm 2025 về tăng cường bảo đảm an ninh mạng và bảo mật dữ liệu trong hệ thống chính trị.
Đây là kim chỉ nam nhằm thiết lập “thế trận an ninh nhân dân trên không gian mạng”, nơi lực lượng vũ trang giữ vai trò nòng cốt, các doanh nghiệp viễn thông và Internet đóng vai trò "tuyến đầu" đánh chặn, cùng sự tham gia tự giác của mỗi người dân.
Tiếp nối tinh thần đó, Chính phủ cũng đã ban hành các quyết sách quan trọng, phê duyệt Chiến lược dữ liệu quốc gia và Quy hoạch hạ tầng thông tin truyền thông, tạo tiền đề xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu có sức đề kháng cao.
Để cụ thể hóa những chủ trương lớn này và bịt kín các khoảng trống pháp lý, Bộ Công an đã khẩn trương xây dựng, hoàn thiện dự thảo tờ trình dự án Luật An ninh dữ liệu. Đạo luật này ra đời mang theo sứ mệnh lịch sử là xác lập chủ quyền số quốc gia; đồng thời khẳng định quyền tối cao, bất khả xâm phạm của Nhà nước đối với tài nguyên dữ liệu. Nó sẽ tạo ra một “biên giới số” vững chắc với hệ thống mật mã tiên tiến, hoàn toàn độc lập để bảo vệ lợi ích dân tộc.
Dự án Luật được thiết kế logic, bao quát các nhóm chính sách trọng tâm mang tính định hướng lâu dài. Trước hết, luật hướng tới việc hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên để định hình rõ nét chủ quyền dữ liệu quốc gia. Hành lang pháp lý mới sẽ phân loại và bảo đảm an ninh dữ liệu theo từng cấp độ rủi ro, bám sát toàn bộ vòng đời của dữ liệu từ khi sinh ra đến khi bị hủy bỏ.
Đồng thời, dự thảo thiết lập các quy tắc nghiêm ngặt để kiểm soát việc lưu trữ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới, đảm bảo tài sản số quốc gia không bị rò rỉ ra bên ngoài.
Song song đó, đạo luật kiến tạo lớp áo giáp pháp lý bảo vệ an ninh dữ liệu trong quá trình nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới, qua đó thúc đẩy nền kinh tế dữ liệu phát triển dựa trên sự tự chủ về công nghệ và đổi mới sáng tạo. Để đảm bảo tính khả thi, dự thảo cũng đặc biệt chú trọng cơ chế huy động đa dạng các nguồn lực tài chính, thu hút nhân tài và thúc đẩy hợp tác quốc tế sâu rộng.
Có thể nói, việc xây dựng và ban hành Luật An ninh dữ liệu không chỉ dừng lại ở nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà là hành động quyết liệt để bảo vệ nền tảng độc lập, tự chủ của quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ.
Khi hành lang pháp lý được củng cố đồng bộ, dữ liệu cá nhân của người dân cùng bí mật kinh doanh của doanh nghiệp sẽ được bảo vệ trong một môi trường số đáng tin cậy. Đó cũng là lúc dòng chảy dữ liệu được khơi thông an toàn, giúp Việt Nam từng bước tự chủ công nghệ, vươn lên làm chủ an ninh số, bảo vệ vững chắc chủ quyền trên không gian mạng và tự tin khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế số toàn cầu.
