VCCI và các hiệp hội kiến nghị chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm an toàn thực phẩm

Ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI phát biểu tại sự kiện. Ảnh: B.S

Sáng ngày 6/2/2026, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với các hiệp hội ngành hàng nông, lâm, thủy sản và thực phẩm tổ chức Hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”. Mục tiêu của hội thảo là nhằm tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ Nghị định 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/1/2026 về an toàn thực phẩm. 

Việc Chính phủ ban hành 2 nghị quyết này cho thấy quyết tâm siết chặt kỷ cương, khắc phục các lỗ hổng trong quản lý, hướng tới bảo vệ sức khỏe người dân và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam trong hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, thực tế triển khai ban đầu cho thấy còn nhiều vướng mắc khiến cho doanh nghiệp gặp khó trong lưu thông, tiêu thụ và thông quan hàng hóa, đặc biệt liên quan đến thủ tục kiểm tra, chứng nhận an toàn thực phẩm.

"Lệnh thoát hiểm" mang tên Nghị quyết 09

Tại hội thảo, các doanh nghiệp và chuyên gia đều đánh giá cao tinh thần cầu thị, lắng nghe và đồng hành với doanh nghiệp từ phía Chính phủ và cơ quan quản lý khi ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP về việc tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/1/2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI đánh giá: “Quyết định tạm dừng hiệu lực NĐ 46 và NQ 66 đã giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại rất lớn về chi phí lưu kho, lưu bãi, đồng thời tránh nguy cơ thiếu nguyên liệu sản xuất ngay trong cao điểm phục vụ tết 2026".

Theo số liệu thống kê sơ bộ được công bố tại hội thảo, trước khi có quyết định tạm hoãn, toàn ngành thực phẩm đã rơi vào tình trạng báo động đỏ. Khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu và phụ gia, cùng với gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống đã bị ùn ứ, không thể thông quan tại các cửa khẩu và cảng biển lớn. Nguyên nhân chủ yếu là do doanh nghiệp không kịp trở tay trước các quy định về tiền kiểm và đăng ký bản công bố sản phẩm vốn có hiệu lực ngay tại thời điểm ký ban hành. Nếu không có Nghị quyết 09, chuỗi cung ứng thực phẩm phục vụ cao điểm Tết 2026 đứng trước nguy cơ đứt gãy hoàn toàn.

Mặc dù việc tạm dừng đã giúp giải tỏa hàng hóa, nhưng cộng đồng doanh nghiệp khẳng định rằng việc ách tắc sẽ sớm quay trở lại nếu những bất cập cốt lõi của Nghị định 46 không được sửa đổi tận gốc. Đại diện các hiệp hội EuroCham, AmCham và Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) đã thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc đang gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Thứ nhất là sự mở rộng diện kiểm tra Nhà nước một cách thiếu chọn lọc. Theo đại diện AFT, Nghị định 46 yêu cầu không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm yêu cầu công bố hợp quy.

Thứ hai là sự chồng chéo và phức tạp hóa quy trình. Ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện EuroCham, chỉ ra rằng quy trình quản lý đang có xu hướng đi ngược lại với nỗ lực cải cách hành chính. Thay vì tinh gọn, quy trình từ 2 cấp nay tăng lên 3 cấp; việc kiểm tra hồ sơ nay kèm theo lấy mẫu kiểm nghiệm bắt buộc. 

Nghịch lý ở chỗ, trong khi yêu cầu kiểm soát tăng lên thì số lượng cơ sở kiểm nghiệm lại giảm đi, dẫn đến quá tải. Đối với hàng thực phẩm tươi sống, việc chậm trễ 9-10 ngày chờ kết quả kiểm nghiệm đồng nghĩa với việc lô hàng bị hỏng hoàn toàn, doanh nghiệp có thể rơi vào cảnh "mất trắng".

Định hướng "cởi trói" cho doanh nghiệp

Từ những phản ánh đầy hơi thở thực tiễn, VCCI đã đúc kết và đề xuất 4 giải pháp chiến lược nhằm kiến tạo một hành lang pháp lý ATTP vừa chặt chẽ, vừa minh bạch.

Thứ nhất, quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, tập trung vào các khâu có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải; các thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả rõ ràng và không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp. 

Cùng với đó, chuyển từ quản lý từng sản phẩm sang quản lý hệ thống theo chuỗi giá trị thực phẩm, tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và truy xuất nguồn gốc. 

Đặc biệt, cần nâng cao năng lực thực thi tại địa phương, bảo đảm đủ nhân lực, chuyên môn và điều kiện triển khai, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu. 

Đồng thời, việc thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhằm giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả kiểm tra và minh bạch thông tin đóng vai trò quan trọng.

Về phía doanh nghiệp, đại diện AmCham cho biết, việc cho phép sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000 hay FSSC 22000 sẽ vừa bảo đảm mục tiêu quản lý, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, phù hợp với xu hướng quản lý theo rủi ro đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới.

Đồng quan điểm, EuroCham cũng cho rằng, trong lúc chờ sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, việc tiếp tục áp dụng cơ chế quản lý theo quy định cũ và tập trung vào hậu kiểm sẽ giúp duy trì sự ổn định của môi trường kinh doanh. 

Tại hội thảo, nhiều ý kiến thống nhất rằng cần đẩy nhanh quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm để tạo nền tảng ổn định, đồng bộ cho các nghị định hướng dẫn. Theo VCCI, việc Chính phủ dự kiến trình Quốc hội Luật An toàn thực phẩm sửa đổi ngay trong kỳ họp Quốc hội đầu tiên của năm 2026 là tín hiệu tích cực, mở ra cơ hội để tiếp thu sâu rộng ý kiến từ thực tiễn, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và yêu cầu phát triển kinh tế.

Thông điệp từ hội thảo là rất rõ ràng: Quản lý an toàn thực phẩm không đồng nghĩa với việc dựng lên các rào cản hành chính. Một chính sách tốt phải là chính sách bảo vệ được sức khỏe nhân dân nhưng đồng thời cũng phải nuôi dưỡng được sự phát triển của doanh nghiệp. Những đề xuất từ VCCI và các hiệp hội không chỉ là lời kêu cứu, mà còn là bản tham chiếu khoa học để Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý, đưa ngành thực phẩm Việt Nam vươn tầm quốc tế một cách bền vững.