Sáng 29/7, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa XIV. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc quán triệt chuyên đề “Nghị quyết về quan điểm, định hướng, sửa đổi Luật đất đai và các luật có liên quan”.
Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất
Theo Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc, Trung ương đánh giá qua 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18 ngày 16/6/2022, chúng ta đã căn bản chuyển tư duy quản lý đất đai theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên, đất đai vẫn là một trong những lĩnh vực còn nhiều vướng mắc, dễ phát sinh khiếu kiện, tố cáo, thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc. Ảnh: quochoi.vn
Một số cơ chế chính sách còn bất cập, nguồn lực đất đai chưa phát huy hết hiệu quả, nhất là về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường tái định cư, tài chính đất đai và giá đất.
Vì vậy, Trung ương đã ban hành Nghị quyết 21 thay thế Nghị quyết 18, trong đó đã điều chỉnh, bổ sung mới một số quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp.
Quán triệt các quan điểm, ông Túc cho biết, Nghị quyết của Trung ương nêu rõ đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không gian sinh tồn và phát triển, là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế và quốc phòng an ninh quốc gia; là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước.
“Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, tuyệt đối không được tư nhân hóa về đất đai và không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng, chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức, trừ trường hợp là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài”, theo lời Phó Thủ tướng Thường trực.
Cùng với đó, Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất và quy định thời hạn sử dụng đất, quyết định giá đất, quyết định chính sách và thực hiện điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không phải do người sử dụng đất tạo ra.
Về quyền sử dụng đất, theo Phó Thủ tướng Thường trực, đây là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu.
Ông nhấn mạnh, quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất được pháp luật bảo hộ. Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp theo chính sách pháp luật Đất đai qua các thập kỷ; không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng trong quá trình thực hiện chính sách pháp luật về đất đai; không điều chỉnh lại đất nông nghiệp đã giao cho hộ gia đình và cá nhân.
Quan điểm thứ ba được lãnh đạo Chính phủ đề cập là trách nhiệm của Nhà nước. Theo ông Túc, Nghị quyết lần này khẳng định rõ “Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất”; chuyển mạnh tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái lập cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất.
“Nhà nước tạo điều kiện để công dân thực hiện quyền có nơi ở, bố trí quỹ đất và có các cơ chế ưu đãi, khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp đáp ứng nhu cầu nơi ở của Nhân dân”, ông Túc cho biết.
Giao đất lâu dài với nhà ở thương mại, hạn chế tối đa việc phân lô, bán nền
Nghị quyết đặt mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể trong từng giai đoạn. Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, để hiện thực hóa các mục tiêu, Nghị quyết xác định 6 nhóm nhiệm vụ giải pháp.
Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: quochoi.vn
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, theo Phó Thủ tướng Thường trực, Trung ương yêu cầu nghiên cứu giảm số lượng quy hoạch, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính.
Lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh, quy hoạch sử dụng đất quốc gia phải đảm bảo quản lý chặt chẽ đất quốc phòng, an ninh, đất trồng lúa, đất rừng; đồng thời khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian lấn biển như một nguồn lực phát triển mới.
Về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, theo ông Túc, phải đảm bảo bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư. Đi kèm là quy định rõ trường hợp phải đấu giá, đấu thầu và các trường hợp không đấu giá, đấu thầu, trường hợp nhà đầu tư tự thỏa thuận quyền sử dụng đất.
“Mỗi phương thức phải có điều kiện, tiêu chí, trình tự, trách nhiệm và cơ chế giám sát rõ ràng, minh bạch, bảo đảm cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư kinh doanh và phòng, chống tiêu cực, lợi ích nhóm”, Phó Thủ tướng Thường trực nêu rõ.
Người sử dụng đất được lựa chọn hình thức thuê đất trả tiền hàng năm hoặc trả một lần.
Trung ương cũng định hướng giao đất có thời hạn lâu dài đối với đất xây dựng nhà ở thương mại để bán, ưu tiên nhà chung cư; trong đó, đối với chung cư xây dựng mới, quy định thời hạn sử dụng căn hộ theo niên hạn xây dựng công trình gắn với đảm bảo quyền tài sản.
“Hạn chế tối đa việc phân lô, bán nền tại khu vực đô thị, đặc biệt các đô thị lớn”, Phó Thủ tướng Thường trực nói.
Thời hạn đối với nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách, nhà công vụ thuộc sở hữu Nhà nước, theo Phó Thủ tướng, là lâu dài. Ông cho biết thêm, Trung ương yêu cầu có chính sách ưu đãi trong giao đất, cho thuê đất để khuyến khích thu hút khu vực tư nhân tham gia phát triển thị trường nhà ở cho thuê với giá phù hợp.
Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, Trung ương yêu cầu quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng; đồng thời không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án.
Xây dựng hệ thống kiểm soát quyền lực, xử lý kịp thời vi phạm về đất đai
Đề cập giá đất, tài chính đất đai, điều tiết địa tô chênh lệch, Phó Thủ tướng lưu ý đây là vấn đề khó, các địa phương cần hết sức quan tâm.
Nghị quyết khẳng định giá đất do Nhà nước quyết định căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ. Nhà nước ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường phù hợp với tình hình thực tế, theo từng loại đất bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích Nhà nước, người dân, nhà đầu tư.
Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: quochoi.vn
Việc xác định, thẩm định, quyết định giá đất theo nguyên tắc Trung ương xây dựng tiêu chí khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế kiểm tra, giám sát; địa phương quyết định giá đất.
Đáng chú ý, theo Phó Thủ tướng, Trung ương yêu cầu nghiên cứu xây dựng chính sách tài chính, thuế để sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Áp dụng chính sách điều tiết địa tô chênh lệch đối với thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang, nhà không đưa vào sử dụng nhằm mục tiêu phát huy hiệu quả đất đai, chống lãng phí, lành mạnh hóa thị trường bất động sản, hạn chế đầu cơ.
Để lành mạnh hóa thị trường sử dụng đất và bất động sản, Nghị quyết Trung ương yêu cầu công khai thông tin quy hoạch, pháp lý dự án, giá đất giao dịch, nghĩa vụ tài chính, tình trạng thế chấp, tranh chấp.
Cùng với đẩy mạnh thương mại hóa quyền sử dụng đất, là khuyến khích giao dịch qua sàn, thanh toán qua ngân hàng không dùng tiền mặt.
Phó Thủ tướng Thường trực cũng quán triệt việc quản lý, sử dụng đất nông nghiệp; kiên quyết thu hồi diện tích đất do các công ty nông, lâm nghiệp đang sử dụng nhưng không đầu tư, giao khoán không đúng đối tượng về địa phương quản lý; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số; đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát.
Theo Phó Thủ tướng, cần xây dựng hệ thống kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát, thanh tra trên nền tảng dữ liệu số thống nhất, liên thông, thời gian thực; nâng cao năng lực cảnh báo, phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm trong quản lý, sử dụng đất.
Nghị quyết cũng lưu ý có cơ chế đặc thù để xử lý dứt điểm đất có nguồn gốc từ nông lâm trường quốc doanh, đất cơ quan trụ sở dư dôi, đất sau cổ phần hóa, thoái vốn, dự án tồn đọng kéo dài, đất của các cơ sở đã di dời khỏi trung tâm đô thị.
Cùng với đó, thí điểm thực hiện cơ chế Nhà nước mua lại dự án nhà ở thương mại của chủ đầu tư không còn khả năng thực hiện hoặc không thể chuyển nhượng để tạo quỹ nhà ở thuộc sở hữu nhà nước, đáp ứng nhu cầu nhà ở của Nhân dân.
Nghị quyết 21 đã giao nhiệm vụ cụ thể theo tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”. Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang khẩn trương xây dựng chương trình hành động và các luật có liên quan để trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8 và thông qua tại kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026.
Nghị quyết đặt mục tiêu đến hết năm 2026, phải hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin, dữ liệu.
Đến hết năm 2027, phải cơ bản hoàn thành công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đối với các diện tích chưa có trong cơ sở dữ liệu.
Đến năm 2030, Việt Nam có hệ thống pháp luật về đất đai được hoàn thiện đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
