Những giọt máu nối nhịp đoàn viên
Hơn nửa thế kỷ sau ngày hy sinh, liệt sĩ Lê Đồng Cội, quê xã Tân Ninh (tỉnh Thanh Hóa), đã được trở về với gia đình nhờ giám định ADN. Kết quả ấy là thành quả của sự kiên trì tìm kiếm của người thân cùng chủ trương xây dựng cơ sở dữ liệu ADN để xác định danh tính các liệt sĩ chưa rõ thông tin.
Năm 1970, chàng thanh niên 18 tuổi Lê Đồng Cội lên đường nhập ngũ. Ba năm sau, ngày 20/7/1973, Thượng sĩ Lê Đồng Cội, Tiểu đội trưởng Đại đội 9, Tiểu đoàn 1, Quân khu 9, đã anh dũng hy sinh tại chiến trường miền Nam khi mới 21 tuổi.
Sau hơn nửa thế kỷ nằm lại nơi đất khách, liệt sĩ Lê Đồng Cội đã được thân nhân đón về quê nhà. Ảnh: Quốc Anh
Chiến tranh kết thúc, nhưng hành trình tìm người thân của gia đình mới bắt đầu. Suốt 53 năm, cứ đến ngày 20/7, gia đình ông Lê Đồng Hoa (em trai liệt sĩ) lại thắp hương, bày mâm cơm cúng theo ngày ghi trên giấy báo tử. Họ lần theo từng địa danh, gặp gỡ đồng đội cũ, tìm kiếm tại nhiều nghĩa trang nhưng vẫn không có kết quả.
Bước ngoặt là vào tháng 7/2025, khi Công an tỉnh Thanh Hóa triển khai đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Hai người em ruột của liệt sĩ Lê Đồng Cội đã đến lấy mẫu sinh phẩm để bổ sung vào ngân hàng gen. Ít tháng sau, kết quả đối sánh ADN xác nhận hài cốt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, chính là liệt sĩ Lê Đồng Cội.
Lễ đón hài cốt liệt sĩ Lê Đồng Cội được chính quyền địa phương và gia đình tổ chức trang trọng, ý nghĩa. Ảnh: Quốc Anh
Điều mà hơn nửa thế kỷ tìm kiếm bằng ký ức, hồ sơ và những chuyến đi không thể thực hiện đã được khoa học giải đáp bằng chính những giọt máu của người thân.
Trước đó vào năm 2022, trong một lần đến Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, Đại tá Vũ Doãn Tùng, Phó Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1 khu vực Hà Nội, đã chú ý đến một phần mộ mang tên “Lê Văn Cội”. Nhiều thông tin trên bia mộ khá trùng khớp với hồ sơ liệt sĩ Lê Đồng Cội nhưng vẫn có sự sai lệch về họ tên và quê quán nên chưa thể khẳng định.
Những người đồng đội đến thắp hương tưởng nhớ và tri ân đến liệt sĩ Lê Đồng Cội. Ảnh: Quốc Anh
Ba năm sau, khi Viện Pháp y Quân đội tiến hành giám định ADN các phần mộ chưa xác định được danh tính tại nghĩa trang này, ông đề nghị lấy mẫu đối với phần mộ nói trên. Kết quả giám định đã xác nhận linh cảm của người cựu chiến binh là đúng.
Sau gần 53 năm, người lính năm xưa đã được gọi đúng tên, được trở về với quê hương và gia đình.
Mở thêm hy vọng từ ngân hàng ADN
Câu chuyện của liệt sĩ Lê Đồng Cội không còn là trường hợp cá biệt. Đến nay, Thanh Hóa đã có 10 gia đình liệt sĩ xác định được danh tính người thân thông qua giám định ADN. Mỗi kết quả là sự khép lại của một hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm, đồng thời khẳng định hiệu quả của việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân và hài cốt liệt sĩ.
Để mở rộng cơ hội xác định danh tính cho các liệt sĩ còn thiếu thông tin, tỉnh Thanh Hóa đang đồng loạt triển khai lấy mẫu hài cốt tại nhiều nghĩa trang. Theo đó, vào ngày 13/7, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa tổ chức lấy mẫu sinh phẩm đối với 69 phần mộ chưa có thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoa Lộc.
Sáng 1/7, UBND xã Triệu Sơn đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị của tỉnh tổ chức triển khai công tác lấy mẫu ADN đối với 92 phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin. Ảnh: Quốc Anh
Quy trình lấy mẫu được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình 8 bước với nguyên tắc “mỗi thời điểm chỉ mở một hài cốt, mỗi mẫu đựng riêng một hộp và sử dụng mã định danh duy nhất xuyên suốt”. Toàn bộ mẫu sau khi thu thập sẽ được chuyển đến cơ quan chuyên môn để giám định, đối chiếu với ngân hàng ADN thân nhân trên phạm vi cả nước.
Trước đó, từ ngày 1 đến 6/7, UBND xã Triệu Sơn phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức lấy mẫu ADN đối với 92 phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Triệu Sơn.
Cán bộ, chiến sĩ Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hoá đến thăm, động viên gia đình ông Nguyễn Trọng Bảy. Ảnh: Quốc Anh
Việc lấy mẫu được thực hiện trang nghiêm, đúng quy trình kỹ thuật dưới sự giám sát của các cơ quan chức năng. Mỗi mẫu sinh phẩm đều được niêm phong, bảo quản và số hóa đầy đủ nhằm bảo đảm tính chính xác trong quá trình giám định sau này. Đây là những bước đi quan trọng trong thực hiện Kế hoạch của Ban Chỉ đạo tỉnh về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu ADN phục vụ công tác “trả lại tên” cho các anh hùng liệt sĩ.
Hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa cũng đã đến thăm, tặng quà 10 gia đình liệt sĩ vừa được xác định danh tính bằng ADN. Những nén hương tri ân được thắp lên không chỉ để tưởng nhớ người đã khuất mà còn chia sẻ niềm vui với các gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi.
Việc xác định danh tính các liệt sĩ bằng giám định ADN không chỉ là thành tựu của khoa học, kỹ thuật mà còn là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Mỗi danh tính được xác định là thêm một gia đình vơi đi nỗi đau, thêm một người lính được trở về trong lòng đất mẹ, và thêm một lời tri ân trọn vẹn dành cho những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.
