Toàn cảnh một buổi tiếp công dân định kỳ tháng 6/2026 của Tổng Thanh tra Nguyễn Quốc Đoàn. Ảnh: Báo Thanh tra
Áp lực lớn từ cơ sở
Trong giai đoạn mới, tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cao, nhất là khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp làm thay đổi đáng kể phương thức vận hành ở địa phương.
Khi không còn cấp huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện hoặc tham mưu thực hiện được phân định lại cho cấp tỉnh và cấp xã. Cấp xã, phường trở thành cấp trực tiếp hơn, gần dân hơn, phải tiếp nhận và xử lý nhiều vấn đề phát sinh từ cơ sở; trong khi cấp tỉnh phải tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc và trực tiếp xử lý những vụ việc thuộc thẩm quyền.
Cùng với sự thay đổi về tổ chức bộ máy, hệ thống pháp luật trong lĩnh vực tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo cũng tiếp tục được sửa đổi, bổ sung đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu trong lĩnh vực tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Trong khi đó, thực tiễn cho thấy khối lượng công việc vẫn rất lớn, năm 2025, có hơn 348 nghìn lượt người đến cơ quan hành chính Nhà nước khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; hơn 394 nghìn người được tiếp, liên quan đến hơn 294 nghìn vụ việc. Số đoàn đông người tăng mạnh so với năm trước. Các cơ quan hành chính đã tiếp nhận 475.350 đơn, xử lý 460.133 đơn; toàn ngành Thanh tra giải quyết 22.663 vụ việc khiếu nại, tố cáo, đạt tỷ lệ 82,4%.
Sang 6 tháng đầu năm 2026, áp lực tiếp tục gia tăng, các cơ quan hành chính Nhà nước đã tiếp 172.446 lượt công dân, tăng 8,3% so với cùng kỳ; tiếp nhận gần 271 nghìn đơn, xử lý hơn 262 nghìn đơn; giải quyết 13.187/20.186 vụ việc khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền, đạt 65,3%.
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, áp lực ấy được đặt trực tiếp hơn lên cấp xã. Đây là cấp gần dân nhất, thường xuyên tiếp nhận những phản ánh đầu tiên về đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, trật tự xây dựng, tài chính, tài sản công hay những vấn đề liên quan đến đời sống dân sinh. Nếu được tiếp nhận, phân loại và xử lý kịp thời, nhiều vụ việc có thể được giải quyết ngay từ cơ sở, không phát sinh thành điểm nóng hoặc phải chuyển qua nhiều cấp.
Ngược lại, nếu khâu xử lý ban đầu thiếu chính xác, vụ việc có thể kéo dài, phát sinh nhiều lượt khiếu nại, tố cáo, thậm chí làm gia tăng tình trạng khiếu kiện vượt cấp.
ThS Phạm Hồng Lương, Phó Trưởng Khoa Nghiệp vụ II, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH
Một khó khăn nổi bật hiện nay là chất lượng xử lý đơn chưa đồng đều. Không ít đơn thư có nội dung đan xen: vừa khiếu nại quyết định hành chính, vừa tố cáo cán bộ thực hiện nhiệm vụ, vừa kiến nghị chính sách, vừa phản ánh những bất cập trong quản lý. Có trường hợp công dân ghi là “đơn tố cáo” nhưng bản chất lại là khiếu nại; cũng có trường hợp ghi là “đơn kiến nghị” nhưng nội dung chứa thông tin về dấu hiệu vi phạm cần được kiểm tra, xác minh.
Nếu chỉ căn cứ vào tên gọi của đơn mà không phân tích bản chất nội dung, nguy cơ xác định sai thẩm quyền, sai trình tự là rất lớn. Khi đó, đơn thư có thể bị chuyển vòng quanh giữa các cơ quan, vừa mất thời gian, vừa gây tâm lý bức xúc cho người dân.
Không để đơn thư “đi vòng”, vụ việc “đi xa”
Chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo còn chịu sức ép từ những vụ việc có tính chất phức tạp, kéo dài, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trật tự xây dựng, tài chính, tài sản công, tổ chức cán bộ.
Đây đều là những lĩnh vực có hồ sơ phức tạp, thời gian phát sinh kéo dài, trải qua nhiều lần thay đổi chính sách hoặc thay đổi cơ quan quản lý. Vì vậy, để giải quyết dứt điểm, cán bộ không chỉ cần nắm quy định pháp luật hiện hành mà còn phải rà soát được quá trình hình thành vụ việc, các quyết định đã ban hành và quá trình tổ chức thực hiện.
Thực tế, một số vụ việc kéo dài không chỉ xuất phát từ bản thân tính chất phức tạp mà còn do quá trình giải quyết trước đó chưa đầy đủ, chưa thuyết phục. Có quyết định giải quyết khiếu nại hoặc kết luận nội dung tố cáo còn chung chung; việc tổ chức thực hiện sau giải quyết chưa nghiêm; công dân chưa được đối thoại, giải thích đầy đủ.
Bởi vậy, nâng cao chất lượng giải quyết không thể chỉ nhìn vào tỷ lệ giải quyết đúng hạn. Quan trọng hơn là phải bảo đảm đúng pháp luật, khách quan, thuyết phục, khả thi và được tổ chức thực hiện đến cùng.
Để làm được điều đó, trước hết phải đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, người đứng đầu chính quyền địa phương phải thực hiện nghiêm chế độ tiếp công dân định kỳ, đột xuất; chủ động tiếp, đối thoại với công dân trong những vụ việc phức tạp, đông người, kéo dài. Sau mỗi buổi tiếp công dân cần có thông báo kết luận hoặc văn bản chỉ đạo cụ thể, xác định rõ nội dung vụ việc, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời hạn thực hiện và trách nhiệm báo cáo kết quả.
Cần khắc phục là tình trạng tiếp dân hình thức, nghe nhưng không kết luận; kết luận nhưng không giao nhiệm vụ cụ thể; giao nhiệm vụ nhưng không kiểm tra kết quả.
Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp yêu cầu các cơ quan Công an tỉnh, Thanh tra tỉnh, Ban Tiếp công dân - Nội chính tỉnh và chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ trong công tác tiếp công dân, giải quyết KNTC. Trong ảnh là một buổi tiếp công dân có sự tham gia của đầy đủ lãnh đạo các cơ quan nói trên. Ảnh: BTT
Với vụ việc đông người, phức tạp, kéo dài, chính quyền địa phương cần chủ động lập danh sách, phân loại, xây dựng kế hoạch giải quyết, phân công lãnh đạo phụ trách và xác định lộ trình xử lý. Không để vụ việc tích tụ thành điểm nóng mới tổ chức đối thoại, xử lý.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với cấp xã trong mô hình mới: nắm tình hình từ sớm, đối thoại từ sớm và giải quyết từ cơ sở.
Chuẩn hóa nghiệp vụ, quản lý bằng dữ liệu
Cùng với trách nhiệm người đứng đầu, việc kiện toàn tổ chức và nâng cao năng lực cán bộ là yếu tố quyết định chất lượng xử lý công việc. Cần rà soát, kiện toàn đầu mối tham mưu công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cả cấp tỉnh và cấp xã.
Ở cấp tỉnh, Thanh tra tỉnh và Ban Tiếp công dân cấp tỉnh cần phát huy vai trò tham mưu giúp Chủ tịch UBND cấp tỉnh quản lý Nhà nước, hướng dẫn nghiệp vụ, kiểm tra, đôn đốc và xử lý những vụ việc phức tạp.
Ở cấp xã, cần phân công rõ công chức đầu mối tham mưu, bảo đảm có năng lực, bản lĩnh, am hiểu pháp luật và kỹ năng tiếp dân.
Quy trình nghiệp vụ cũng cần được chuẩn hóa theo hướng rõ việc, rõ người, rõ thời hạn, rõ sản phẩm.
Đối với tiếp công dân, quy trình cần bao quát từ chuẩn bị tiếp, kiểm tra thông tin, nghe và ghi chép nội dung, tiếp nhận tài liệu, phân loại, hướng dẫn, kết thúc buổi tiếp, lập hồ sơ, cập nhật dữ liệu đến theo dõi sau tiếp.
Đối với xử lý đơn, phải phân loại theo bản chất nội dung, tách bạch khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Những đơn có nhiều nội dung phải được xử lý theo từng trình tự phù hợp.
Đối với giải quyết khiếu nại, cần chú trọng xác minh khách quan, đối thoại thực chất, ban hành quyết định rõ căn cứ và tổ chức thi hành nghiêm. Với giải quyết tố cáo, phải bảo mật thông tin người tố cáo, xác minh đúng nội dung, kết luận rõ đúng - sai, rõ hành vi, rõ trách nhiệm, rõ biện pháp xử lý.
Bà Ngô Thị Thanh Nga, Phó Trưởng Phòng Quản trị - Tài vụ, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: TH
Một trong những giải pháp trọng tâm trong giai đoạn mới là chuyển mạnh từ quản lý hồ sơ giấy, sổ sách thủ công sang quản lý bằng dữ liệu điện tử.
Việc triển khai Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo cần được thực hiện đồng bộ. Mỗi lượt tiếp công dân, mỗi đơn thư, hướng xử lý, quyết định giao nhiệm vụ, kết quả giải quyết và kết quả thi hành sau giải quyết cần được cập nhật đầy đủ, kịp thời.
Chuyển đổi số cũng phải gắn với trách nhiệm. Hệ thống dữ liệu phải giúp người đứng đầu biết vụ việc nào đang ở đâu, ai được giao xử lý, đã quá hạn hay chưa, kết quả giải quyết thế nào và việc thi hành sau giải quyết ra sao. Khi đó, dữ liệu không chỉ phục vụ thống kê mà trở thành công cụ kiểm soát trách nhiệm.
Chính quyền cấp xã cần chủ động nắm tình hình, nhận diện sớm những vụ việc có nguy cơ phức tạp, kịp thời đối thoại, giải thích, vận động và xử lý theo thẩm quyền.
Đồng thời, kiểm tra trách nhiệm phải được tăng cường, từ việc thực hiện lịch tiếp công dân của người đứng đầu, xử lý đơn, giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền đến tổ chức thi hành quyết định, kết luận và cập nhật dữ liệu.
Đối với cơ quan, đơn vị, cá nhân chậm trễ, né tránh, đùn đẩy, chuyển đơn không đúng quy định hoặc không tổ chức thi hành quyết định, kết luận đã có hiệu lực, cần xem xét trách nhiệm theo quy định.
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, làm tốt công tác này không chỉ nhằm giải quyết từng đơn thư, từng vụ việc cụ thể mà còn góp phần xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương.
