Kết nối những mảnh ghép di sản Hà Nội

Đền, chùa, đình cổ và không gian nghề thủ công lưu giữ những dấu tích về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng Hà Nội. Kết nối các di tích thành những hành trình theo chủ đề giúp người tham quan nhận diện mối liên hệ giữa các địa điểm, hiểu thêm về văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

Khám phá di sản với bản đồ số

Nền tảng số “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” kết nối tư liệu nghiên cứu thành các tuyến khám phá, giúp người dùng nhận diện mối liên hệ giữa những di tích vốn thường được tìm hiểu riêng lẻ. Thay vì chỉ cung cấp thông tin về từng điểm đến, nền tảng mở ra hành trình tìm hiểu di sản trong mối liên hệ về lịch sử, kiến trúc và văn hóa.

Trong khoảng một năm, gần 40 chuyên gia và khoảng 100 sinh viên khảo sát hơn 100 di tích tại Hà Nội, chọn 28 địa điểm để xây dựng hồ sơ khoa học và kết nối thành bốn hành trình: Thăng Long tứ trấn, đền thờ Mẫu, đình thờ tổ nghề và chùa Hà Nội. Bản đồ số là kết quả của quá trình thu thập, kiểm chứng và xử lý tư liệu, đưa tri thức chuyên môn đến gần công chúng hơn.

Giá trị của nền tảng không chỉ nằm ở việc đưa các địa điểm lên bản đồ tương tác, mà còn ở cách hệ thống hóa tư liệu gắn với từng di tích. Nhóm nghiên cứu đã chụp ảnh, sưu tầm bản dập văn bia, dịch văn bản Hán Nôm, vẽ sơ đồ kiến trúc và quay video tại các điểm khảo sát. Mỗi di tích có hồ sơ riêng, gồm mô tả khoa học, hình ảnh xưa và nay, video, trích đoạn văn bia, tư liệu Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc và thư mục tham khảo.

Những tư liệu vốn nằm ở nhiều nguồn khác nhau nhờ đó được tổ chức thành hệ thống, thuận tiện hơn cho việc tra cứu. Người dùng không chỉ biết vị trí một ngôi đền hay ngôi chùa, mà còn có thể tìm hiểu lịch sử hình thành, đặc điểm kiến trúc và những thực hành tín ngưỡng gắn với công trình.

Theo TS.KTS Nguyễn Thái Huyền - Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, bản đồ do chị cùng ThS.KTS Nguyễn Thị Hải Yến thiết kế không đơn thuần tái hiện vị trí hay hình dáng các công trình. Quá trình xây dựng đòi hỏi sự chọn lọc, khái quát và diễn giải tư liệu bằng ngôn ngữ đồ họa, làm nổi bật nét riêng của từng địa điểm nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất của toàn bộ hành trình.

Hình ảnh được chọn lọc từ cảnh quan, kiến trúc, không gian thờ tự đến chi tiết trang trí và sinh hoạt tín ngưỡng, làm nổi bật đặc trưng và “hồn nơi chốn” của mỗi di tích. Kết hợp hình minh họa, sơ đồ kiến trúc, văn bia và tư liệu lịch sử, nền tảng giúp người tham quan quan sát, tìm hiểu công trình trực quan hơn, đồng thời kết nối kết quả nghiên cứu với trải nghiệm thực tế.

Bốn tuyến di sản kể chuyện văn hóa Thăng Long

Trên nền tảng, 28 di tích được tổ chức thành bốn tuyến chủ đề, mỗi tuyến gợi mở một hướng tìm hiểu về lịch sử và đời sống văn hóa Hà Nội.

Hành trình Thăng Long tứ trấn kết nối các đền Bạch Mã, Voi Phục, Quán Thánh và Kim Liên, gắn với tín ngưỡng bảo vệ kinh thành xưa. Tuyến này giúp người dùng tìm hiểu các địa điểm trong mối liên hệ với lịch sử và đời sống tâm linh của Thăng Long.

Hành trình các đền thờ Mẫu gồm những địa điểm như các đền Đông Hạ, Vũ Thạch, Bà Kiệu, Xuân Yên, Dâu, Vọng Tiên và Phủ Tây Hồ, gợi mở việc tìm hiểu tín ngưỡng thờ Mẫu qua những không gian thờ tự hiện diện trong đời sống đô thị.

Với hành trình đình thờ tổ nghề, các đình Kim Ngân, Đồng Lạc, Phả Trúc Lâm, Hà Vĩ, Phúc Hậu, Tú Thị, Lò Rèn và Ngũ Xã kết nối tín ngưỡng thờ tổ nghề với lịch sử nghề thủ công và cộng đồng phố nghề. Qua đó, người tham quan có thể nhận diện mối liên hệ giữa di tích, hoạt động sản xuất và đời sống xã hội qua nhiều thế hệ.

Hành trình chùa Hà Nội giới thiệu chùa Báo Thiên, nay không còn, cùng các chùa Liên Trì, Hàm Long và Liên Phái. Sự hiện diện của một ngôi chùa đã mất cũng gợi mở việc tìm hiểu những dấu tích từng góp phần tạo nên diện mạo văn hóa Thủ đô.

Các tuyến kết nối di tích theo những chủ đề chung, giúp người dùng nhận ra nét tương đồng, khác biệt và hiểu thêm về tín ngưỡng, kiến trúc, nghề truyền thống của Hà Nội. Nền tảng có ba ngôn ngữ Việt, Pháp, Anh; thông qua bản đồ tương tác và mã QR, người dùng có thể xem tư liệu, hình ảnh, video và hồ sơ khoa học trên điện thoại mà không cần cài ứng dụng, thuận tiện cho cả du khách trong nước và quốc tế.

Nền tảng còn có thể trở thành nguồn học liệu trực quan cho hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng tại di tích. Với giới nghiên cứu, tư liệu về văn bia, Hán Nôm và kiến trúc hỗ trợ tra cứu, giảng dạy; quá trình xây dựng nền tảng cũng tạo điều kiện để sinh viên rèn kỹ năng khảo sát, kiểm chứng thông tin và biên tập hồ sơ di tích.

Theo ông Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở VH,TT&DL Hà Nội, hiệu quả của nền tảng phụ thuộc vào độ chính xác của thông tin, chất lượng nội dung, việc cập nhật dữ liệu và phối hợp giữa chính quyền, đơn vị quản lý di tích với cộng đồng.

Thời gian tới, thành phố dự kiến lắp đặt mã QR tại các khu di tích, kết nối nền tảng với cổng thông tin du lịch và quảng bá trong các chương trình xúc tiến trong nước, quốc tế, tạo thuận lợi cho người dân, du khách tra cứu tư liệu và kết nối các điểm đến.

Từ đình Kim Ngân gắn với nghề kim hoàn đến những ngôi đền, ngôi chùa lưu giữ dấu tích lịch sử và tín ngưỡng, mỗi di tích góp một phần vào câu chuyện văn hóa Hà Nội. Kết nối các di tích bằng tư liệu khoa học và công nghệ số giúp công chúng hiểu rõ hơn những mối liên hệ về lịch sử, văn hóa, đồng thời khơi gợi nhu cầu trực tiếp khám phá và gìn giữ di sản.