 |
| Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cầm bản ghi nhớ đã ký với Mỹ, ngày 18/6. Ảnh: IRNA |
Văn bản gồm 14 điểm được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký từ xa vào cuối ngày 17/6 và có hiệu lực ngay lập tức, theo bên trung gian Pakistan.
Phía Mỹ tỏ ra khá kín tiếng trước thỏa thuận này. Nhà Trắng vẫn chưa công bố văn bản cuối cùng, mặc dù một quan chức cấp cao giấu tên đã đọc nội dung tài liệu gồm 14 điểm cho báo giới sau khi xuất hiện những chỉ trích về tính bí mật của thỏa thuận.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran đồng thời là Trưởng đoàn đàm phán - ông Mohammad Ghalibaf cho rằng bản ghi nhớ là bằng chứng cho thấy Mỹ đã "đầu hàng".
“Thỏa thuận này là bản ghi chép về thất bại của Mỹ”, ông Ghalibaf nói trong cuộc phỏng vấn trên truyền hình hôm 17/6. “Người dân sẽ nhìn thấy và tự đánh giá”, ông nhấn mạnh.
Theo phía Iran, văn bản này phản ánh hàng loạt nhượng bộ từ phía Mỹ, gồm dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ, miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu của Iran, cho phép tiếp cận các tài sản bị đóng băng và triển khai kế hoạch tái thiết kinh tế trị giá ít nhất 300 tỷ USD do Mỹ hậu thuẫn.
Mỹ cũng đồng ý không áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới hoặc triển khai thêm lực lượng trong khu vực trong thời gian hai bên đàm phán một thỏa thuận cuối cùng.
Đổi lại, Iran sẽ “thực hiện các biện pháp cần thiết” nhằm khôi phục tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz, vấn đề phát sinh sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, Iran nhấn mạnh tuyến đường thủy chiến lược này sẽ không trở lại trạng thái trước xung đột.
“Tôi nhấn mạnh một lần nữa rằng Eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại điều kiện trước đây. Iran có quyền chủ quyền đối với Eo biển Hormuz và tất nhiên chúng tôi sẽ thu phí dịch vụ”, ông Ghalibaf nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết một khuôn khổ quản lý tuyến hàng hải quan trọng này đang được xây dựng, với các cuộc tham vấn đã diễn ra cùng Oman theo nội dung được đề cập trong bản ghi nhớ.
Iran cũng nhấn mạnh các điều khoản liên quan tới Lebanon. Ông Baghaei cho biết nếu Israel tiếp tục tấn công Lebanon, điều đó sẽ bị coi là hành động vi phạm các cam kết của phía bên kia theo bản ghi nhớ.
Mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày
Bản ghi nhớ không phải là thỏa thuận hòa bình cuối cùng mà mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày giữa Mỹ và Iran.
Trong thời gian này, 2 bên dự kiến sẽ thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran, việc nới lỏng trừng phạt, các tài sản bị phong tỏa, cơ chế quản lý Eo biển Hormuz và một thỏa thuận cuối cùng để Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc phê chuẩn.
Về vấn đề hạt nhân, văn bản nêu rõ Iran “tái khẳng định sẽ không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân”, điều mà Iran đã nhiều năm khẳng định, kể cả trong các cuộc tấn công trước đó của Mỹ và Israel.
Bản ghi nhớ cũng quy định 2 bên sẽ xây dựng cơ chế xử lý lượng vật liệu làm giàu đang được tích trữ, với phương án tối thiểu là pha loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Sau khi ký văn bản, ông Trump đã đăng nhiều bài viết khác nhau trên mạng xã hội Truth Social nhưng không đề cập đến thỏa thuận.
Trước đó cùng ngày, Tổng thống Mỹ bảo vệ bản ghi nhớ và cảnh báo sẽ “ném bom dữ dội” Iran nếu nước này không tuân thủ các cam kết.
