Ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách Nhà nước (Bộ Tài chính). Ảnh: Bộ Tài chính
Hội nghị xin ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật NSNN hợp nhất trong khuôn khổ Dự án Tăng cường quản lý Tài chính công tại Việt Nam, do Liên minh châu Âu (EU) và Chính phủ Đức đồng tài trợ. Hội nghị có sự góp mặt của đại diện 6 Sở Tài chính khu vực phía Nam, gồm TP Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp và Cà Mau, nhằm thảo luận, đóng góp ý kiến hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình các cấp có thẩm quyền.
Đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với khát vọng tăng trưởng nhanh và bền vững. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã xác định xây dựng hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, đóng vai trò then chốt để khơi thông và giải phóng mọi nguồn lực xã hội. Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật NSNN, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đây vừa là yêu cầu cấp bách, vừa là nhiệm vụ hết sức nặng nề của ngành Tài chính trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đòi hỏi cả quyết tâm chính trị và sự thận trọng về chuyên môn, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý tài chính quốc gia.
Hợp nhất hai luật không phải đơn thuần là cộng cơ học, cũng không phải là câu chuyện kỹ thuật lập pháp đơn thuần, mà phải xuất phát từ chính những yêu cầu xử lý triệt để vướng mắc mà thực tiễn nhiều năm qua đã chỉ ra. Việc tồn tại 2 luật như hiện nay, kéo theo đó là các cơ chế quản lý, quy trình, thủ tục riêng biệt, vô hình chung đã tạo ra sự phân mảnh, thiếu gắn kết trong quản lý NSNN giữa chi đầu tư và chi thường xuyên.
Đối với một khoản vốn đầu tư công từ NSNN, vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình quản lý NSNN, vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình đầu tư công. Đồng thời có sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm trong khâu lập, giao dự toán NSNN với khâu lập, giao kế hoạch vốn đầu tư công, cũng như trong quá trình thanh toán, quyết toán, kiểm tra, giám sát vốn đầu tư công.
Thực tế hiện nay, tổ chức bộ máy đã hợp nhất về một đầu mối - ở Trung ương là Bộ Tài chính, ở địa phương là Sở Tài chính - nhưng khung pháp luật điều chỉnh thì vẫn còn là hai luật. Hiện nay, vẫn còn tình trạng ở một số cơ quan, đơn vị, địa phương, có lúc, có nơi quản lý, điều hành theo tư duy cũ, chưa đặt đầu tư công trong tổng thể chung của NSNN.
Với tinh thần kế thừa và đổi mới, kiến tạo phát triển gắn kết đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, quản lý rủi ro tài khóa, quản lý NSNN, gắn kết chặt chẽ chi đầu tư và chi thường xuyên; tăng cường trách nhiệm của các bộ, địa phương, cơ quan, đơn vị đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong phân bổ sử dụng NSNN, nâng cao hiệu quả, khắc phục tình trạng “giữ vốn”, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu và bố cục của Luật NSNN năm 2025; các nội dung quy định hiện hành của 2 luật được thực tiễn chứng minh là còn phù hợp, hiệu quả trong triển khai; các nội dung của Luật Đầu tư công được đưa vào những chương, điều, khoản tương ứng; đối với các nội dung đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được quy định thành một chương riêng.
Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Bộ Tài chính
Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm vấn đề trọng tâm để xin ý kiến các đại biểu tham dự hội nghị, bao gồm:
Thứ nhất, việc hợp nhất kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công 5 năm, cũng như hợp nhất kế hoạch đầu tư công với dự toán hằng năm - thiết kế như dự thảo luật đã thực sự hợp lý và khả thi hay chưa.
Thứ hai, thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công nguồn ngân sách địa phương, cả kế hoạch 5 năm và dự toán hằng năm, nên tiếp tục giao HĐND quyết định, hay phân cấp mạnh hơn cho UBND.
Thứ ba, những nội dung dự thảo đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết, thay vì quy định tại luật như hiện nay, để thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vừa đảm bảo để luật ổn định, vừa đủ linh hoạt trong điều hành.
Thứ tư, nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi thường xuyên và chi đầu tư, trong đó có việc xử lý hợp nhất hai nghị quyết hiện hành của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Thứ năm, tăng sự chủ động trong điều hành, dự thảo luật đề xuất các cơ chế cho phép phân bổ, sử dụng nếu có số tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách (không chỉ đến khi kết thúc năm mới phân bổ); sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính để xử lý các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô (như trường hợp tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu thời gian qua mà luật hiện hành chưa xử lý được),...
Hội nghị đã ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp sôi nổi và thẳng thắn từ đại diện các Sở Tài chính tham dự. Trên cơ sở các đề xuất này, Bộ Tài chính sẽ tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ để kịp thời báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật vào tháng 8/2026. Dự kiến, dự thảo Luật NSNN hợp nhất sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 diễn ra vào tháng 10 và tháng 11 năm nay.
