Cơ chế trả lương cần đổi mới theo hướng gắn với vị trí việc làm và kết quả làm việc. Ảnh minh họa: Minh Hiển
Cải cách tiền lương cần đặt trong tổng thể cải cách nền công vụ
Đề án cải cách tiền lương dự kiến được hoàn thiện vào đầu năm 2027, với yêu cầu xây dựng cơ chế trả lương minh bạch, gắn thu nhập với vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Theo định hướng, dự thảo nghị quyết về cải cách tiền lương sẽ trình Trung ương Đảng vào tháng 3/2027.
Một trong những nội dung cốt lõi của cải cách tiền lương là chuyển từ trả lương chủ yếu theo hệ số, thâm niên sang trả lương theo vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo.
Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho việc tiếp tục hoàn thiện chính sách tiền lương trong khu vực công, trong bối cảnh yêu cầu xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả ngày càng rõ nét.
Việc này liên quan trực tiếp đến quá trình xây dựng danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc và khung năng lực của từng vị trí. Mỗi vị trí cần được xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm, mức độ phức tạp, yêu cầu chuyên môn và sản phẩm đầu ra để làm căn cứ bố trí, sử dụng, đánh giá và thực hiện chế độ tiền lương.
Theo PGS.TS Trần Văn Trung, Bộ môn Quản lý công, Khoa Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM, cải cách tiền lương cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với thị trường lao động.
Ông Trung cho rằng, thu nhập của khu vực công cần từng bước được nâng lên để tiệm cận mặt bằng chung của thị trường, trước mắt phải bảo đảm mức sống trung bình và hướng tới khả năng cạnh tranh với khu vực doanh nghiệp ở những vị trí quan trọng. Thực tế, cùng một lĩnh vực chuyên môn, khu vực công và khu vực tư có thể có sự khác biệt đáng kể về thu nhập.
Trong khi đó, những vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, năng lực quản lý hoặc khả năng đảm nhận các nhiệm vụ phức tạp lại ngày càng cần nhân lực chất lượng. Nếu cơ chế tiền lương chưa phản ánh tương xứng giá trị công việc, việc thu hút và giữ chân người có năng lực sẽ gặp khó khăn. Đây cũng là lý do cải cách tiền lương cần được đặt trong tổng thể cải cách nền công vụ thay vì chỉ tập trung vào việc điều chỉnh mức lương.
Một trong những hướng cần chú trọng là cơ cấu lại thu nhập. Theo đó, cần giảm dần các khoản phụ cấp không còn phù hợp, đưa những khoản thu nhập đang phân tán hoặc chưa được thể hiện đầy đủ vào tiền lương chính thức, đồng thời tăng tính minh bạch trong thu nhập. Mục tiêu cuối cùng là để tiền lương trở thành nguồn thu nhập chính của cán bộ, công chức, viên chức.
Điều này cũng góp phần hạn chế tư duy bình quân trong trả lương, tạo động lực để đội ngũ cán bộ chủ động nâng cao năng lực và chất lượng công việc.
Cơ chế trả lương: Gắn với vị trí việc làm và kết quả làm việc
Bên cạnh đó, một trong những vấn đề được các chuyên gia đặt ra là phải xác định chính xác vị trí việc làm trước khi tính toán tiền lương.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, cốt lõi của cải cách tiền lương nằm ở việc xác định "đúng, trúng" vị trí việc làm.
Việc xác định rõ các nhóm vị trí việc làm sẽ giúp các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là cấp xã bố trí và sử dụng cán bộ, công chức phù hợp hơn với chức năng, nhiệm vụ. Qua đó, chính sách tiền lương cũng có thể gắn chặt hơn với yêu cầu thực tế của từng vị trí. Khi đó, người đảm nhận công việc phức tạp, có trách nhiệm cao và người thực hiện nhiệm vụ đơn giản có thể chưa có sự khác biệt tương xứng về thu nhập.
Cũng liên quan đến cơ chế trả lương theo vị trí việc làm, thưởng theo hiệu quả công việc, ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nay là Bộ Nội vụ) cho rằng, cơ chế trả lương cần đổi mới theo hướng gắn với vị trí việc làm và kết quả làm việc. Đây là xu hướng tất yếu mà nhiều quốc gia áp dụng.
"Để làm được điều này, trước hết phải xác định rõ từng vị trí việc làm, với các nhiệm vụ cụ thể và yêu cầu rõ ràng, ngay mỗi vị trí việc làm cần xác định thật cụ thể bao nhiêu nhiệm vụ. Đồng thời, ban hành các quy định để đánh giá KPI (chỉ số hiệu suất chính)", ông Trung chỉ rõ và đề xuất có các quy định rõ ràng, cụ thể, công khai để xử lý đối với các trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ.
Chuyên gia về lao động cũng cho rằng, cải cách tiền lương cũng phải tính đến khuyến khích những người đem lại hiệu quả công việc vượt trội, có nhiều thành tích và sáng kiến, ứng dụng khoa học công nghệ mới; đồng thời có những hình thức ghi nhận, khen thưởng xứng đáng để động viên kịp thời.
