Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa ký ban hành Nghị quyết của Bộ Chính trị về đổi mới công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Đổi mới căn bản tư duy và phương thức thanh tra
Bộ Chính trị nêu rõ quan điểm thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước, là công cụ quan trọng góp phần kiểm soát thực thi quyền lực nhà nước, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Ảnh: TTXVN
Theo nghị quyết của Bộ Chính trị, đổi mới công tác thanh tra đặt trong tổng thể công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị.
Hoạt động thanh tra phải bảo đảm khách quan, công bằng, chính xác, kịp thời, công khai, minh bạch theo quy định; thẩm quyền tương xứng với nguồn lực, năng lực thực thi, gắn với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.
Cùng với đó, đổi mới căn bản tư duy và phương thức thanh tra; chú trọng phòng ngừa, phát hiện, cảnh báo sớm rủi ro, đồng thời xử lý nghiêm vi phạm; từ thanh tra dàn trải sang thanh tra có trọng tâm, trọng điểm; từ xử lý vụ việc riêng lẻ hướng tới phát hiện, giải quyết vấn đề có tính hệ thống; từ thanh tra theo phương pháp truyền thống sang thanh tra theo phương pháp hiện đại dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro.
Bộ Chính trị cũng lưu ý giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa kiểm soát và thúc đẩy phát triển; xử lý nghiêm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và hành vi cố ý làm trái; phân biệt vi phạm với sai sót do bất cập của thể chế, pháp luật và rủi ro trong đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, không có động cơ vụ lợi, tham nhũng, tiêu cực.
“Chú trọng thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm, kiến nghị khắc phục sơ hở, hoàn thiện thể chế, pháp luật và ngăn ngừa tái diễn vi phạm trong tất cả các khâu của công tác thanh tra”, nghị quyết nêu rõ.
Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thiện đồng bộ pháp luật và cơ chế vận hành hệ thống thanh tra phù hợp với tổ chức bộ máy nhà nước và yêu cầu nhiệm vụ.
Trong thời gian này, cơ bản hình thành phương thức thanh tra dựa trên dữ liệu, phân tích, dự báo và quản trị rủi ro; số hoá hồ sơ đủ điều kiện, quản lý toàn bộ chu trình thanh tra và việc thực hiện kết luận trên môi trường số; từng bước hình thành nền tảng thanh tra số, nâng cao năng lực phòng ngừa, cảnh báo và phát hiện vấn đề có tính hệ thống.
Đến năm 2030 cũng phải tạo chuyển biến căn bản về chất lượng kết luận và hiệu lực, hiệu quả thực hiện kết luận thanh tra; giải quyết cơ bản tình trạng tồn đọng, kéo dài trong thực hiện kết luận thanh tra theo quy định; nâng cao kết quả thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm, khắc phục vi phạm, chấn chỉnh quản lý và hoàn thiện thể chế.
Đội ngũ cán bộ thanh tra được xây dựng liêm chính, bản lĩnh, chuyên nghiệp, ngang tầm nhiệm vụ; vận hành thực chất, hiệu quả cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong hoạt động thanh tra.
Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng ngành Thanh tra liêm chính, hiện đại, có năng lực cao trong phân tích, dự báo và quản trị rủi ro với nền tảng thanh tra số hiện đại; phát huy vai trò là một thiết chế kiểm soát quyền lực, công cụ quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển và bảo vệ đất nước trong kỷ nguyên mới.
Thanh tra tập trung vào lĩnh vực trọng yếu, vấn đề lớn, mới, khó
Để thực hiện các mục tiêu, Bộ Chính trị đề ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, Bộ Chính trị yêu cầu tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh tra.
Các cấp uỷ, tổ chức đảng, người đứng đầu không được buông lỏng lãnh đạo, không bao biện, làm thay, không can thiệp trái quy định vào hoạt động nghiệp vụ thanh tra.
“Xử lý nghiêm tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên can thiệp trái pháp luật, cản trở, làm sai lệch kết quả thanh tra, tham nhũng, tiêu cực hoặc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong thực hiện kết luận, kiến nghị thanh tra”, theo nghị quyết của Bộ Chính trị.
Về hoàn thiện thể chế, pháp luật về thanh tra và các lĩnh vực có liên quan, Bộ Chính trị định hướng hoàn thiện cơ chế xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra; thu thập thông tin, tài liệu, dữ liệu; tạm dừng, đình chỉ thanh tra; chuyển giao hồ sơ, dữ liệu, kết luận và nhiệm vụ sau sắp xếp bộ máy.
Song song là quy định chặt chẽ việc phối hợp giữa cơ quan thanh tra, cơ quan điều tra và viện kiểm sát trong trao đổi thông tin, đánh giá tài liệu, chứng cứ, nhất là dữ liệu điện tử, chuyển giao, tiếp nhận, xử lý và phản hồi kết quả giải quyết vụ việc có dấu hiệu tội phạm ngay trong quá trình thanh tra.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy và lãnh đạo Thanh tra Chính phủ ngày 27/7/2026. Ảnh: TTXVN
Đáng chú ý, Bộ Chính trị yêu cầu sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra bảo đảm có căn cứ, đúng thẩm quyền và được kiểm soát chặt chẽ; không để lợi dụng hợp thức hóa sai phạm, làm giảm trách nhiệm hoặc gây thất thoát tài sản nhà nước.
Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm khác là đổi mới căn bản phương thức thanh tra, nâng cao năng lực phòng ngừa, cảnh báo và quản trị rủi ro.
Theo đó, thanh tra phải tập trung vào lĩnh vực trọng yếu; vấn đề lớn, mới, khó, liên ngành, liên vùng; lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ cao về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống Nhân dân.
Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu thực hiện nghiêm nguyên tắc thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh theo mức độ rủi ro, bảo đảm tần suất theo quy định.
“Không để trùng lặp, chồng chéo giữa thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; ưu tiên khai thác dữ liệu, giảm thanh tra trực tiếp đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, tăng cường giám sát chủ thể có nguy cơ cao, vi phạm lặp lại; thanh tra đột xuất khi có căn cứ theo pháp luật”, nghị quyết lưu ý.
Cơ quan thanh tra cảnh báo, kiến nghị, không quyết định, làm thay trách nhiệm cơ quan quản lý.
Xử lý nghiêm tổ chức, cán bộ chậm thực hiện kết luận thanh tra
Để nâng cao chất lượng kết luận thanh tra, tạo chuyển biến căn bản về hiệu lực sau thanh tra, theo Bộ Chính trị, kết luận thanh tra phải bảo đảm đúng chủ trương, chính sách của Đảng và quy định của pháp luật.
Kết luận thanh tra phải khách quan, chính xác, kịp thời, có tính khả thi; rõ chủ thể, bản chất, hành vi vi phạm, nguyên nhân, hậu quả, trách nhiệm trực tiếp, trách nhiệm quản lý, trách nhiệm của người đứng đầu và giải pháp khắc phục.
Kiến nghị xử lý vi phạm, khắc phục hậu quả, hoàn thiện thể chế phải xác định rõ cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện, thời hạn và kết quả hoàn thành, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, phân định rõ trách nhiệm hành chính, dân sự, hình sự và thẩm quyền xử lý.
Kết quả thực hiện kết luận thanh tra là căn cứ quan trọng đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, cơ quan, đơn vị.
“Các cơ quan, tổ chức, cá nhân phải thực hiện nghiêm túc, kịp thời, đầy đủ kết luận thanh tra; xử lý nghiêm trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện chậm, kéo dài, không đầy đủ, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu”, Bộ Chính trị quán triệt.
Bộ Chính trị yêu cầu đánh giá công tác thanh tra chủ yếu bằng chất lượng kết luận, kiến nghị, kết quả thực hiện, tài sản thực tế thu hồi, mức độ khắc phục vi phạm, chấn chỉnh quản lý và hoàn thiện thể chế; không lấy số cuộc thanh tra, số sai phạm phát hiện, số tiền kiến nghị làm tiêu chí chủ yếu.
Thí điểm cơ chế mới trong tổ chức thanh tra phải được cấp thẩm quyền quyết định
Về tổ chức và cơ chế vận hành hệ thống thanh tra, Bộ Chính trị định hướng phải bảo đảm tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thông suốt đến cơ sở, không bỏ trống lĩnh vực, địa bàn, trách nhiệm quản lý.
Cùng với nâng cao năng lực thanh tra tại địa phương, Bộ Chính trị yêu cầu kiện toàn tổ chức, cơ chế hoạt động của cơ quan thanh tra trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và lĩnh vực đặc thù, phù hợp với tính chất, yêu cầu nhiệm vụ.
“Việc đổi mới tổ chức phải được tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động, đúng thẩm quyền; không phát sinh đầu mối, tầng nấc trung gian trái chủ trương của Trung ương”, theo nghị quyết của Bộ Chính trị.
Các đại biểu tại hội nghị Trung ương. Ảnh: P.Thắng
Việc thí điểm cơ chế mới trong tổ chức và hoạt động thanh tra phải được cấp có thẩm quyền quyết định, xác định rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm, tiêu chí đánh giá, điều kiện kết thúc hoặc nhân rộng; tổng kết, đánh giá tác động trước khi áp dụng rộng rãi.
Công tác thanh tra cũng phải gắn với công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Theo đó, phải nâng cao chất lượng tiếp công dân, xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo; giải quyết kịp thời vụ việc phức tạp, kéo dài, làm rõ đúng, sai, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, không để hình thành điểm nóng.
Thông qua thanh tra, nhận diện, cảnh báo nguy cơ phát sinh khiếu nại, tố cáo phức tạp, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; kiến nghị biện pháp phòng ngừa, xử lý từ sớm, từ xa, kiểm soát quyền lực và hoàn thiện thể chế.
Luân chuyển cán bộ giữa ngành Thanh tra với các cơ quan trong hệ thống chính trị
Bộ Chính trị cũng định hướng xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra có bản lĩnh chính trị, liêm chính, tinh thông pháp luật, nghiệp vụ, có năng lực phân tích dữ liệu và kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực mới.
Mỗi cán bộ thanh tra phải thực sự là người gương mẫu về đạo đức, liêm chính, công tâm, khách quan, thượng tôn pháp luật; có bản lĩnh bảo vệ cái đúng, kiên quyết đấu tranh với cái sai, không né tránh, không thỏa hiệp; không ngừng nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, dám chịu trách nhiệm về nhận định, kết luận, kiến nghị và hành vi công vụ của mình.
Cùng với đổi mới tuyển dụng, bố trí, đánh giá theo vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh, khung năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ, Bộ Chính trị yêu cầu liên thông, luân chuyển cán bộ giữa ngành Thanh tra với các cơ quan trong hệ thống chính trị.
Phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý và đội ngũ thanh tra viên có trình độ chuyên gia; thực hiện chế độ đãi ngộ theo vị trí việc làm, kết quả, mức độ cống hiến; có chính sách hỗ trợ đối với vị trí có rủi ro cao trong tổng thể chính sách cán bộ chung cũng là những nhiệm vụ được Bộ Chính trị đặt ra.
Bộ Chính trị cũng yêu cầu phân định rõ trách nhiệm của người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn, thành viên đoàn và người ban hành kết luận.
“Kiểm soát quyền lực trong toàn bộ hoạt động thanh tra; xử lý nghiêm lạm quyền, vượt quyền, nhũng nhiễu, vụ lợi, bao che, can thiệp trái pháp luật, né tránh, chậm ban hành kết luận, không thực hiện đầy đủ thẩm quyền”, nghị quyết nêu rõ.
Ngoài ra, Bộ Chính trị yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi kinh nghiệm, ứng dụng công nghệ; nâng cao năng lực thanh tra lĩnh vực mới, vụ việc có yếu tố nước ngoài; đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới quản trị ngành Thanh tra trên nền tảng dữ liệu.
