Tròn một năm triển khai, có thể thấy, mô hình chính quyền địa phương (CQĐP) 2 cấp bước đầu đạt được kết quả tích cực.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kiểm tra hoạt động chính quyền địa phương 2 cấp tại Trung tâm phục vụ hành chính công TP. Hà Nội ngày 1/7/2025 (Ảnh: TTXVN)
Mô hình chính quyền kiến tạo phát triển, gần dân hơn, sát dân hơn
Việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước qua nhiều nhiệm kỳ.
Một năm trước, việc triển khai mô hình CQĐP 2 cấp được xem là bước đi mang tính đột phá trong cải cách tổ chức bộ máy nhà nước. Dù còn nhiều bỡ ngỡ ban đầu, thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy mô hình mới đang dần phát huy hiệu quả.
Sau một năm triển khai, những con số về đầu mối được tinh gọn, đơn vị hành chính được sắp xếp hay nhiệm vụ được phân cấp đã phần nào phản ánh quy mô, hiệu quả của cuộc cải cách. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn từ những con số ấy sẽ chưa đủ để đánh giá đầy đủ ý nghĩa của một chủ trương lớn.
Tại cuộc làm việc ngày 2/6/2026 với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc đánh giá kết quả không thể chỉ dừng ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối, sắp xếp được bao nhiêu tổ chức hay phân cấp được bao nhiêu nhiệm vụ mà phải đánh giá bằng chất lượng vận hành của mô hình mới.
Đây không chỉ là yêu cầu đối với công tác sơ kết, mà còn là cách tiếp cận để nhìn nhận đúng giá trị của cuộc cải cách đang diễn ra. Mỗi thủ tục hành chính được giải quyết thuận lợi hơn, mỗi phản ánh của người dân được xử lý nhanh hơn, mỗi quyết định được ban hành sát thực tiễn hơn... đều là những chỉ dấu cụ thể, phản ánh chất lượng của cải cách.
Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng, sau một năm thiết lập và vận hành, CQĐP 2 cấp đã đi vào cuộc sống, khẳng định đây là mô hình chính quyền kiến tạo phát triển, gần dân hơn, sát dân hơn và phục vụ người dân tốt hơn.
Theo ông Tuấn, các thay đổi rõ nét nhất đối với người dân và doanh nghiệp là góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể trong giải quyết các thủ tục pháp lý, cấp phép đầu tư không qua tầng nấc trung gian.
Cải cách hành chính với cơ chế một cửa, một cửa liên thông, số hóa dữ liệu và hạ tầng số đã và đang tiếp tục thực hiện. Các nhiệm vụ trước đây phải qua nhiều cấp nay được giải quyết ngay tại xã, phường, giảm thời gian chờ đợi của người dân và doanh nghiệp.
Để nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước, theo GS. TS Vũ Công Giao, việc hoàn thiện mô hình CQĐP 2 cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Quá trình cải cách bộ máy cần gắn chặt với mục tiêu xây dựng một chính quyền "gần dân, vì dân", lấy con người và công dân làm trung tâm để nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Người dân đến làm việc tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Nghĩa Đô, TP Hà Nội (Ảnh: Nguyễn Cúc).
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất cho địa phương
TS Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ nhiệm đoàn Luật sư TP. Hà Nội đề xuất, cần có hành lang pháp lý riêng cho các thành phố lớn để chủ động huy động nguồn lực và quản trị đô thị hiện đại, không thể áp dụng chung một khung quản lý cho cả xã nông thôn và phường đô thị loại đặc biệt; Ban hành khung pháp lý bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" để giải tỏa áp lực tâm lý, khơi thông tinh thần phục vụ của đội ngũ cán bộ tuyến đầu.
Các chuyên gia cũng lưu ý, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả công việc của đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng cụ thể, định lượng hơn, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại.
Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất cho địa phương theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền”, tăng tính chủ động cho địa phương trong quản lý, điều hành và giải quyết công việc.
Có thể thấy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, việc bảo đảm nguồn lực, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở và thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ sẽ là những yếu tố quyết định để mô hình CQĐP 2 cấp phát huy hiệu quả, hướng tới mục tiêu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Tại phường Xuân Hòa, một trong những phường trung tâm của TPHCM, những kết quả tích cực đã xuất hiện ngay trong năm đầu vận hành. Sau một năm, bộ máy của phường đã được sắp xếp theo hướng tinh gọn, song vẫn đảm bảo hiệu quả hoạt động. Số lượng biên chế giảm đáng kể, trong khi chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức được nâng cao. Hầu hết cán bộ đều có trình độ đại học trở lên và được đào tạo về lý luận chính trị, tạo nền tảng cho việc thực hiện các nhiệm vụ quản trị đô thị hiện đại.
Điều đáng ghi nhận hơn là cùng với việc sắp xếp bộ máy, phường Xuân Hòa đã chủ động xây dựng các mô hình hướng mạnh về cơ sở. Những chương trình như "Mỗi tuần một khu phố", "Lắng nghe - đồng hành - chia sẻ" hay "Việc có ý nghĩa giúp dân" đã đưa cán bộ đến gần hơn với người dân.
Thay vì chờ người dân phản ánh tại trụ sở, lãnh đạo địa phương thường xuyên xuống tận khu dân cư để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Cách làm này không chỉ giúp xử lý công việc nhanh hơn mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với chính quyền.
Những chuyển biến tương tự cũng được ghi nhận tại xã Đại Xuyên (TP Hà Nội), mô hình "Ngày thứ năm không hẹn" đang trở thành một điểm sáng trong cải cách hành chính. Với mô hình này, nhiều thủ tục như chứng thực, hộ tịch hay cấp bản sao giấy tờ được giải quyết ngay trong ngày nếu hồ sơ hợp lệ.
Đối với người dân, thay đổi này mang ý nghĩa rất thiết thực. Thay vì phải chờ đợi hoặc đi lại nhiều lần, nhiều thủ tục có thể hoàn tất chỉ trong một buổi làm việc. Sự hỗ trợ của lực lượng đoàn viên thanh niên trong việc hướng dẫn người dân thao tác trên nền tảng số giúp người lớn tuổi dễ dàng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.
Từ những thực tế đó, có thể thấy thành công bước đầu của mô hình CQĐP 2 cấp không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở việc bộ máy sau sắp xếp có hoạt động hiệu quả hơn hay không. Đây cũng chính là điểm khác biệt giữa một cuộc cải cách về tổ chức với một cuộc cải cách về quản trị.
Sau một năm triển khai, mô hình CQĐP 2 cấp đã cho thấy những tín hiệu tích cực từ thực tiễn. Từ các đô thị lớn đến vùng nông thôn, bộ máy hành chính đang vận hành theo hướng linh hoạt hơn, hiệu quả hơn và gần dân hơn. Những con số về tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, mức độ hài lòng của người dân hay thời gian giải quyết thủ tục hành chính chỉ là một phần của kết quả đạt được. Quan trọng hơn, tư duy quản trị đang dần thay đổi, từ "quản lý" sang "phục vụ", từ xử lý công việc theo quy trình sang giải quyết nhu cầu thực tế của người dân.
Đây chính là cơ sở khẳng định chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền 3 cấp, phù hợp với yêu cầu phát triển, tạo nền tảng đổi mới quản trị quốc gia và quản trị địa phương theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.
Một trong những kết quả rõ nét sau một năm là tổ chức bộ máy hành chính nhà nước được tinh gọn mạnh mẽ.
Ở Trung ương, cơ cấu tổ chức Chính phủ được sắp xếp từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ; số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5. Các tổ chức bên trong bộ, cơ quan ngang bộ được rà soát, giảm mạnh số lượng cục, vụ, chi cục và tổ chức tương đương; đồng thời chấm dứt mô hình tổng cục.
Ở địa phương, cả nước hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh gồm 28 tỉnh, 6 thành phố; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 cấp huyện.
Hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp cũng được sắp xếp lại với 467 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 10.066 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã.
Cùng với sắp xếp cơ quan hành chính, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được cơ cấu lại. Đến tháng 9/2025, cả nước còn 42.989 đơn vị, giảm 5.453 đơn vị so với năm 2021, tương đương giảm 11,26%.
Những con số này cho thấy quy mô tổ chức bộ máy đã có sự thay đổi lớn. Điều đáng nói, kết quả quan trọng hơn không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở chỗ bộ máy sau tinh gọn có vận hành hiệu quả hơn, phối hợp thông suốt hơn và phục vụ tốt hơn.
