Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương về những động lực và điểm nghẽn của mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Thể chế là điểm nghẽn cần được xử lý quyết liệt
- Thưa ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026?
TS Lê Đăng Doanh: Mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức rất lớn nhưng cũng là động lực quan trọng để thúc đẩy cải cách mạnh mẽ hơn. Hiện nay, kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Xung đột địa chính trị tác động mạnh đến giá dầu và thương mại quốc tế, trong khi Việt Nam là nền kinh tế có độ mở rất lớn, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cao hơn nhiều so với GDP. Vì vậy, mọi biến động bên ngoài đều ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến tăng trưởng GDP.
TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
Một vấn đề đáng chú ý là Việt Nam mới có hơn 1 triệu doanh nghiệp đăng ký theo Luật Doanh nghiệp, trong khi có khoảng 6 triệu hộ kinh doanh. Nhiều hộ có quy mô lớn, sử dụng hàng chục lao động nhưng chưa chuyển đổi thành doanh nghiệp. Việc Bộ Tài chính triển khai hóa đơn điện tử và bỏ thuế khoán là bước đi đúng hướng, song cần có cơ chế hỗ trợ để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi.
Về thể chế, đây vẫn là “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”. Tôi cho rằng, việc cắt giảm giấy phép con và thủ tục hành chính không thể chỉ giao cho từng bộ tự rà soát mà cần có cơ chế nghiên cứu ở tầm trung ương, với sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và VCCI. Những thủ tục liên quan đến đất đai, chuyển đổi số, doanh nghiệp số, công dân số và thương mại điện tử cần được ưu tiên cắt giảm trước. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp để tiến tới mục tiêu có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động.
Nông nghiệp, chuyển đổi số và AI là động lực tăng trưởng mới
- Ông đánh giá như thế nào về vai trò của nông nghiệp trong bối cảnh hiện nay?
TS Lê Đăng Doanh: Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, nông nghiệp trở thành một nguồn lực rất quan trọng. Không chỉ bảo đảm an ninh lương thực và ổn định kinh tế vĩ mô, nông nghiệp còn đang thu hút mạnh dòng vốn đầu tư. Tôi đã chứng kiến nhiều nhà vườn kết nối trực tiếp với doanh nghiệp Nhật Bản. Đối tác có thể theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất và cam kết thu mua sản phẩm. Đây là mô hình cần được nhân rộng để nông nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
- Thưa ông, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng như thế nào?
TS Lê Đăng Doanh: Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh gắn kết chặt chẽ với nhau. Chuyển đổi số giúp giảm chi phí, giảm thủ tục, còn chuyển đổi xanh đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư công nghệ hiện đại. Việc chuyển sang sử dụng xăng sinh học E10 là một ví dụ cụ thể của chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, Việt Nam cần có chính sách mạnh hơn để thúc đẩy điện gió và điện mặt trời.
TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
Miền Nam và miền Trung có tiềm năng năng lượng mặt trời rất lớn, với khoảng 6.000 giờ nắng mỗi năm. Nếu có cơ chế thu mua điện hợp lý, ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ kết nối lưới điện quốc gia, đây sẽ là động lực quan trọng cho chuyển đổi năng lượng và tăng trưởng xanh.
- Ngân hàng Thế giới đang xếp Việt Nam vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao. Ông nhìn nhận điều này như thế nào?
TS Lê Đăng Doanh: Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy những thành tựu phát triển của Việt Nam được ghi nhận. Tuy nhiên, các khoản tín dụng ưu đãi của Ngân hàng Thế giới thường ưu tiên cho các nước có thu nhập thấp và trung bình thấp. Khi Việt Nam được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao, một số nguồn hỗ trợ ưu đãi có thể bị thu hẹp. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp tục đàm phán để duy trì các hình thức hỗ trợ phù hợp, đặc biệt đối với các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đầu tư hạ tầng chiến lược.
Tôi cho rằng việc được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao vừa là sự ghi nhận, vừa là áp lực tích cực để Việt Nam đẩy mạnh cải cách hơn nữa, hướng tới mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao trong tương lai.
Xin cảm ơn ông!
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, GDP 6 tháng đầu năm 2026 ước tăng 8,18%, mức cao nhất trong vòng 15 năm qua và thuộc nhóm các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao trên thế giới. Các động lực tăng trưởng như đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu đều ghi nhận kết quả tích cực, đạt mức tăng cao nhất trong nhiều năm gần đây.
Bộ Tài chính đánh giá, kết quả trên cho thấy nền kinh tế tiếp tục phục hồi vững chắc, duy trì được nhịp tăng trưởng tương đối ổn định. Đây là minh chứng cho hiệu quả của công tác điều hành kinh tế vĩ mô, đồng thời phản ánh nỗ lực vượt khó của cộng đồng doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế trong bối cảnh còn nhiều biến động.
