Sẵn sàng nguồn nhân lực cao, tăng sức hút FDI chất lượng

Nhân lực cao không chuẩn bị kịp, sẽ thành “điểm nghẽn”

Nếu như giai đoạn trước, các dự án FDI chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng LĐ như dệt may, da giày hay lắp ráp điện tử, thì hiện nay xu hướng đầu tư đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và công nghiệp bán dẫn. Sự chuyển dịch này kéo theo nhu cầu lớn về lực lượng LĐ có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt là các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, tự động hóa và quản lý chuỗi cung ứng.

Điều này đòi hỏi thị trường LĐ Việt Nam phải nhanh chóng đáp ứng về chất lượng kỹ năng nghề cùng khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo.

Số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho thấy, Việt Nam đang là điểm đến tin cậy của nhà đầu tư nước ngoài nhờ môi trường vĩ mô ổn định, chính sách thu hút đầu tư nhất quán và năng lực trong các ngành sản xuất điện tử, linh kiện liên tục được cải thiện, song chất lượng nhân lực vẫn chưa theo kịp.

Ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng: “Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao. Khi các dự án công nghệ cao gia tăng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng tăng theo, nếu không chuẩn bị kịp sẽ trở thành điểm nghẽn”.

Trong bối cảnh làn sóng tái định vị sản xuất sang các nước Đông Nam Á được đẩy mạnh, cạnh tranh thu hút FDI trong khu vực ngày càng gay gắt, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục chuyển trọng tâm từ thu hút vốn lớn sang thu hút vốn FDI chất lượng cao. Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung cho rằng, nếu muốn đạt được mục tiêu xây dựng đất nước thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Việt Nam phải chuyển dịch trọng tâm thu hút FDI sang các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo.

“Chúng ta không thể tiếp tục cạnh tranh bằng LĐ giá rẻ hay chi phí năng lượng thấp. Việt Nam cần chuyển sang giai đoạn thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên những ngành có hàm lượng công nghệ cao, sử dụng nhân lực chất lượng và góp phần nâng cấp chuỗi giá trị”, ông Trung nói.

Phải có chiến lược để nâng cao chất lượng nhân lực

Trên thực tế, các tập đoàn FDI như Samsung, Intel, LG... tại Việt Nam đang từng bước chuyển sang những khâu sản xuất cao cấp hơn, đòi hỏi hạ tầng đồng bộ, thể chế hiện đại và nguồn nhân lực kỹ thuật cao. Nếu không cải thiện nhanh các yếu tố này, Việt Nam có thể mất lợi thế cạnh tranh vào tay các quốc gia như Indonesia, Philippines hay Ấn Độ - những nơi cũng đang ráo riết cải thiện môi trường đầu tư.

Điều này đặt ra bài toán không nhỏ đối với hệ thống đào tạo nghề và giáo dục đại học trong nước, phải có chiến lược để tập trung nâng cao chất lượng nhân lực, để thu hút dòng vốn FDI.

"Nhân lực thì dồi dào, nhưng chất lượng cao thì chưa đủ. Doanh nghiệp FDI không thể cứ mãi đào tạo từ đầu vì thời gian và chi phí quá lớn. Chúng tôi rất mong muốn hợp tác dài hạn với các trường nghề để đào tạo theo nhu cầu thực tế"", bà Trần Thị Ngọc Linh, Giám đốc Nhân sự Tập đoàn Hansae Việt Nam nói.

Do đó, để nâng cao chất lượng dòng vốn FDI và hiện thực hóa mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030, theo GS TS Nguyễn Mại, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho rằng: “Việt Nam cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao, qua đó gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Đồng thuận, ông Colin Blackwell - Trưởng nhóm công tác nguồn nhân lực thuộc Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF) cũng nhìn nhận, Việt Nam đã đạt được "thành công phi thường" trong thu hút đầu tư FDI và hiện đang chuyển đổi tăng trưởng về số lượng sang tăng trưởng về chất lượng. Theo đó, phát triển nhân tài tại Việt Nam phải là ưu tiên dài hạn.

Rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn

Trên thực tế, để đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao, năm 2024, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1017/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”.

Quyết định đặt mục tiêu, đến năm 2030, Việt Nam đào tạo, phát triển đội ngũ nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn có chất lượng, tập trung vào công đoạn thiết kế vi mạch bán dẫn, đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn; từng bước nắm bắt công nghệ trong công đoạn sản xuất bán dẫn; trong đó, đào tạo được ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn thuộc tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị của ngành công nghiệp bán dẫn.

Đến năm 2050, Việt Nam có đội ngũ nhân lực mạnh, gia nhập vào chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu; đủ khả năng đáp ứng được yêu cầu phát triển ngành công nghiệp bán dẫn cả về chất lượng và số lượng.

Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp FDI phải chủ động xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ hoặc hợp tác trực tiếp với các trường đại học và cơ sở đào tạo nghề để chuẩn bị nguồn nhân lực. Một số mô hình hợp tác đào tạo giữa doanh nghiệp và trường học đã bắt đầu hình thành tại các trung tâm công nghiệp lớn như TPHCM, Đồng Nai, Bắc Ninh hay Hải Phòng. Trong các chương trình này, sinh viên được tham gia thực tập tại doanh nghiệp ngay từ khi còn học, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn sản xuất.

Ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, nếu Việt Nam muốn thu hút các dự án FDI công nghệ cao, thì cải thiện chất lượng nguồn nhân lực phải được coi là ưu tiên hàng đầu. Ngoài yếu tố đào tạo, môi trường làm việc và chính sách thu hút nhân tài cũng ngày càng trở nên quan trọng. Việt Nam cần có các cơ chế linh hoạt hơn trong việc thu hút chuyên gia quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để lao động kỹ thuật cao trong nước phát triển lâu dài.