Phát triển nguồn nhân lực công nghiệp bán dẫn, sẵn sàng cho tương lai

Nhu cầu về nhân lực bán dẫn có tay nghề cao đang tăng nhanh (Ảnh minh họa: TNI).

Nhu cầu nhân lực bán dẫn tay nghề cao tăng

Bán dẫn là xương sống của nền kinh tế kỹ thuật số hiện đại, đóng vai trò quan trọng trong mọi quy trình, từ điện thoại thông minh, xe điện đến hệ thống năng lượng tái tạo. Không đứng ngoài xu hướng này, Việt Nam xác định công nghiệp bán dẫn là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong phát triển kinh tế.

Nhu cầu về nhân lực bán dẫn có tay nghề cao đang tăng vọt, đặc biệt khi nhiều công ty sản xuất chip quốc tế lớn có kế hoạch tăng cường sự hiện diện của mình tại Việt Nam. Tuy vậy, đứng trước cơ hội vàng này, Việt Nam lại đang đối mặt với một khoảng trống lớn trong nhân lực có tay nghề. 

Việt Nam hiện đang có nhiều chính sách thiết thực để hiện thực hóa cam kết phát triển lực lượng lao động ngành bán dẫn. Quyết định số 1017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đề ra Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Gần đây, Nghị quyết 71 - được Bộ Chính trị thông qua vào tháng 8 năm 2025, công nhận vai trò quan trọng của giáo dục nghề nghiệp (GDNN) trong việc trang bị cho lực lượng lao động của Việt Nam các kỹ năng cần thiết, đáp ứng nhu cầu chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của nền kinh tế.

Nghị quyết này cũng nhấn mạnh việc cần cải thiện chất lượng các chương trình đào tạo hiện tại để nâng tầm vị thế của đào tạo nghề Việt Nam trên trường quốc tế. 

Thời gian qua, chúng ta liên tục đón nhận các dự án có vốn đầu tư lớn từ những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Intel, Samsung, Amkor, Hana Micron... Đã có hơn 50 doanh nghiệp quốc tế tham gia thị trường, tiêu biểu như Intel, Amkor, Hana Micron (đóng gói, kiểm thử); Marvell, Synopsys, Cadence (thiết kế chip)...

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT, VNChip… cũng đã tham gia. Việt Nam đang dồn sức cho ngành công nghệ bán dẫn, được coi là “xương sống” của kinh tế số với trọng tâm là phát triển nguồn nhân lực.

Tuy nhiên, ngành công nghiệp bán dẫn vẫn còn khá mới mẻ với Việt Nam, chủ yếu thực hiện khâu thiết kế, kiểm thử và đóng gói chip, chưa có nhà máy chế tạo quy mô lớn. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái công nghệ cao, việc giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và khắc phục sự chênh lệch về kỹ năng đang trở thành yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trước thực tế này, Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo 50 nghìn kỹ sư vi mạch từ nay đến năm 2030. Trong số này, khoảng 15 nghìn người sẽ phục vụ cho thiết kế vi mạch, 35 nghìn người sẽ đảm trách các lĩnh vực sản xuất, đóng gói và kiểm thử sản phẩm.

Ngoài ra, sẽ có thêm 5.000 chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ và nâng tầm lĩnh vực bán dẫn, cùng 1.300 giảng viên tại các trường đại học và viện nghiên cứu được bồi dưỡng chuyên sâu, tạo nên đội ngũ giảng dạy tinh hoa, sẵn sàng đưa Việt Nam vươn lên trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Hàng loạt trường đại học mở ngành mới, nhiều chính sách ưu đãi được triển khai, thu hút sinh viên. Đây được xem là cơ hội vàng cho cả người học lẫn cơ sở đào tạo.

Theo Bộ GD&ĐT, có khoảng 35 cơ sở giáo dục đại học đã và đang tham gia đào tạo lĩnh vực này, dự kiến số lượng sẽ tăng đáng kể trong 2-3 năm tới khi các trường cao đẳng nghề, các dự án hợp tác đào tạo với doanh nghiệp cùng lúc vào cuộc.

Ba trường thuộc Đại học Quốc gia TPHCM (Trường đại học Bách khoa, Trường đại học Công nghệ thông tin và Trường đại học Khoa học tự nhiên) chính thức mở nhóm ngành công nghệ vi mạch bán dẫn, dự kiến đến năm 2027 đào tạo thêm 1 nghìn kỹ sư, nâng tổng số sinh viên ngành liên quan lên khoảng 6 nghìn người.

Dù vậy, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tại vẫn còn khá lớn, nguồn cung hiện tại vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của các doanh nghiệp. Ông Felix Weidenkaff, Chuyên gia Chính sách thị trường lao động và việc làm của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nhận định, đối với ngành công nghiệp bán dẫn, chương trình đào tạo tại nhiều cơ sở giáo dục vẫn tồn tại khoảng cách so với thực tế thị trường.

Sinh viên thường thiếu hụt các kỹ năng thực hành chuyên sâu trong thiết kế vi mạch, nghiên cứu và phát triển (R&D) hay vận hành dây chuyền sản xuất hiện đại. Điều này dẫn đến tình trạng doanh nghiệp phải mất thêm thời gian và chi phí để đào tạo lại sau tuyển dụng.

Việt Nam đang đối mặt với một khoảng trống lớn về nhân lực ngành bán dẫn có tay nghề (Ảnh minh họa: TNI).

Tăng tốc đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ then chốt

Để giải quyết bài toán nhân lực, các chuyên gia khẳng định không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của từng đơn vị mà cần một chiến lược quản trị nguồn nhân lực bài bản và đồng bộ. Ông Nguyễn Phúc Vinh, Giám đốc kỹ thuật Synopsys Việt Nam cho rằng: “Nhu cầu tuyển dụng kỹ sư thiết kế vi mạch rất lớn, nguồn cung hiện tại chưa đáp ứng đủ. Thực tế, ngay cả sinh viên năm thứ 3 cũng đã được các doanh nghiệp săn đón về làm việc, nhất là ở lĩnh vực thiết kế vật lý và kiểm thử chip. Tuy nhiên, cơ hội rộng mở nhưng ngành vi mạch bán dẫn cũng đòi hỏi rất cao ở người học về năng lực và tố chất”.

TS. Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia, Bộ KH&CN cho rằng, Việt Nam muốn phát triển ngành công nghiệp bán dẫn cần xây dựng hệ sinh thái đầy đủ, không chỉ về nhân lực mà còn cả hạ tầng, logistics và chuỗi cung ứng. Mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn trong vòng 5 đến 10 năm tới là thách thức lớn nếu thiếu nền tảng chiến lược và hành động cụ thể ngay từ bây giờ.

Vì vậy, theo các chuyên gia, Chính phủ tiếp tục ban hành chính sách đặc thù thu hút, hỗ trợ nhân tài; các bộ, ngành cụ thể hóa bằng các văn bản hướng dẫn, trong khi doanh nghiệp cần tham gia sâu vào quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.