Khoa học nhân văn - "Chìa khóa" mở cánh cửa phát triển bền vững

Hội thảo góp phần khẳng định khoa học xã hội và nhân văn không chỉ là một trụ cột tri thức mà còn là nguồn lực phát triển quan trọng của quốc gia. Trong giai đoạn phát triển mới, khi đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trở thành yêu cầu tất yếu, lĩnh vực này cần tiếp tục khẳng định vai trò không chỉ ở phương diện học thuật, mà còn ở năng lực dẫn dắt, định hướng và kiến tạo giá trị cho sự phát triển bền vững.

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết hội thảo không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua mà còn là bước chuyển quan trọng hướng tới tương lai, định hình các định hướng phát triển mới cho lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Theo đó, trọng tâm là nhìn thẳng vào thực trạng để xây dựng các mô hình đào tạo và nghiên cứu phù hợp, giúp khoa học xã hội và nhân văn không chỉ thích ứng mà còn có khả năng dẫn dắt trong môi trường học thuật hiện đại.

Khẳng định tri thức nhân văn được xác định như một “hạ tầng mềm”, giữ vai trò bảo tồn bản sắc dân tộc và lan tỏa các giá trị văn hóa, hội thảo cũng đặt vấn đề về trách nhiệm của đội ngũ làm khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh số hóa, cần tăng cường gắn kết với khoa học - công nghệ và tiến trình chuyển đổi số; chuyển hóa tri thức thành nguồn lực quản trị, góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội. Qua đó, khẳng định khoa học xã hội và nhân văn là nguồn lực nội sinh và động lực tinh thần cho sự phát triển quốc gia.

Các tham luận tại hội thảo đã đánh giá toàn diện về vị trí, vai trò, hướng phát triển của khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh mới. Trong đó, khoa học xã hội và nhân văn được xem là nền tảng tri thức và “hạ tầng của hạ tầng” cho phát triển bền vững. Khoa học xã hội và nhân văn không chỉ giữ vai trò hỗ trợ mà thực chất là nền tảng định hướng cho toàn bộ tiến trình phát triển, ở đó các giá trị văn hóa, đạo đức và tư duy phản biện được chuyển hóa thành năng lực hành động, trở thành sức mạnh nội sinh của quốc gia.

Bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa đang tái cấu trúc sâu sắc lĩnh vực này, vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra những thách thức mới. Sự xuất hiện của lịch sử số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo giúp mở rộng năng lực phân tích, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chuẩn mực học thuật và tính xác thực.

Các nghiên cứu cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực thẩm định thông tin trong xã hội số, và khoa học xã hội và nhân văn không chỉ nghiên cứu xã hội mà còn tham gia điều tiết không gian thông tin. Điều này đòi hỏi phải tái định nghĩa phương pháp luận, chuẩn mực và vai trò xã hội của lĩnh vực trong bối cảnh mới.

Không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu, khoa học xã hội và nhân văn đã trở thành nguồn lực trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề thực tiễn. Trong giáo dục, sự kết hợp tri thức văn hóa - lịch sử -xã hội góp phần đào tạo nguồn nhân lực có năng lực hội nhập và đối thoại liên văn hóa; trong y tế, lĩnh vực này đóng vai trò nền tảng để xây dựng hệ thống y tế lấy con người làm trung tâm. Vai trò của khoa học xã hội và nhân văn cũng được khẳng định định hướng tư tưởng, hình thành bản lĩnh chính trị và củng cố nền tảng giá trị cho thế hệ trẻ.

Từ thực tiễn nghiên cứu, các nhà khoa học đề xuất nhiều định hướng lớn cho phát triển khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh mới. Trong đó, cần đẩy mạnh liên ngành, tích hợp khoa học xã hội và nhân văn với khoa học - công nghệ nhằm bảo đảm tính nhân văn và định hướng giá trị trong phát triển; đổi mới phương pháp luận theo hướng hiện đại, số hóa nhưng phải giữ vững chuẩn mực học thuật và chiều sâu khoa học.

Bên cạnh đó, cần tăng cường vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong hoạch định chính sách công, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, truyền thông và phát triển con người; xây dựng khoa học xã hội và nhân văn như một nguồn lực nội sinh, góp phần trực tiếp vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của quốc gia./.

Thu Hoài