Các mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc sinh học đang được nhân rộng tại nhiều địa phương ở Đắk Lắk. Ảnh: NG
Chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, bền vững
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, việc giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Là địa phương có thế mạnh về nông nghiệp với nhiều cây trồng chủ lực như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, mắc ca, lúa nước và cây ăn quả, Đắk Lắk đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng bền vững hơn.
Nông dân Đắk Lắk đẩy mạnh áp dụng quy trình canh tác thân thiện môi trường, hướng tới nền nông nghiệp xanh, giảm phát thải khí nhà kính. Ảnh: NG
Nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường về tăng trưởng xanh, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kế hoạch sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo kế hoạch, đến năm 2035, tỉnh phấn đấu giảm ít nhất 15% phát thải khí nhà kính từ lĩnh vực trồng trọt; giảm 45% phát thải từ hoạt động trồng trọt và sau thu hoạch; đồng thời nâng tỷ lệ chất thải nông nghiệp được thu gom, tái sử dụng trong chu trình tuần hoàn lên trên 80%.
Một trong những nội dung quan trọng của kế hoạch là giảm dần sự phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp hóa học. Tỉnh đặt mục tiêu giảm tối thiểu 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đồng thời nâng tỷ lệ sử dụng thuốc sinh học lên trên 30% tổng lượng sử dụng thông qua áp dụng các quy trình canh tác thân thiện môi trường.
Đến năm 2035, 90% diện tích lúa, rau và cây ăn quả sẽ áp dụng quy trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM); khoảng 70% diện tích các cây trồng chủ lực như rau, sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, bơ và mắc ca được áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải.
Bên cạnh đó, Đắk Lắk cũng sẽ xây dựng ít nhất 2 mô hình thí điểm giảm phát thải để nhân rộng và thí điểm tối thiểu 12 mô hình có khả năng phát triển tín chỉ carbon. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để nông nghiệp Đắk Lắk từng bước tiếp cận thị trường carbon trong tương lai.
Theo định hướng đến năm 2050, hoạt động sản xuất trồng trọt của tỉnh sẽ được tổ chức theo chuỗi giá trị tuần hoàn, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và nông nghiệp thông minh. Mục tiêu là 100% diện tích trồng trọt áp dụng quy trình canh tác bền vững, giảm phát thải, góp phần đưa Đắk Lắk trở thành tỉnh phát triển nông nghiệp xanh của khu vực miền Trung.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho biết, theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nông nghiệp được xác định là trụ cột chiến lược. Đắk Lắk đang đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao gắn với chế biến sâu và hội nhập thị trường quốc tế. Vì vậy, phát triển các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, giảm phát thải, nâng cao năng lực cạnh tranh là yêu cầu tất yếu để nông nghiệp địa phương phát triển xanh, hiệu quả và bền vững hơn.
Theo ông Văn, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, người nông dân cần sản xuất đúng quy trình, giảm sử dụng hóa chất, hướng tới canh tác sạch, minh bạch và thân thiện với môi trường. Việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp kết hợp khoa học công nghệ để tái tạo dinh dưỡng cho đất sẽ góp phần hình thành vòng tuần hoàn khép kín, giảm phát thải và nâng cao chất lượng nông sản.
Đồng bộ giải pháp, mở rộng cơ hội cho nông sản phát thải thấp
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, tỉnh Đắk Lắk sẽ triển khai nhiều nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm. Trước hết là đánh giá hiện trạng sản xuất và phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt.
Các cơ quan chuyên môn sẽ khảo sát, thu thập dữ liệu về diện tích cây trồng, phương thức canh tác, mức sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các yếu tố đầu vào khác nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải ngành trồng trọt kết nối với hệ thống quốc gia.
Song song đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng. Các loại cây trồng lâu năm có giá trị kinh tế cao và khả năng hấp thu carbon tốt sẽ tiếp tục được ưu tiên phát triển. Những diện tích lúa kém hiệu quả sẽ được xem xét chuyển đổi sang cây trồng cạn hoặc mô hình kết hợp lúa - thủy sản để vừa nâng cao thu nhập vừa giảm phát thải khí nhà kính.
Công ty Cổ phần Phân bón Elephant tận dụng phế phẩm nông nghiệp kết hợp nghiên cứu khoa học để sản xuất phân bón vi sinh, góp phần hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ảnh: NG
Một điểm nhấn đáng chú ý là việc triển khai các mô hình sản xuất giảm phát thải theo chuỗi giá trị. Các mô hình này sẽ được xây dựng tại những vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tích hợp đồng bộ nhiều yếu tố như áp dụng kỹ thuật canh tác giảm phát thải, tổ chức liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp và thực hiện quy trình MRV (đo lường - báo cáo - thẩm định) để giám sát lượng phát thải khí nhà kính.
Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk đã tiên phong liên kết với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu cà phê, hồ tiêu đạt tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Trong khi đó, Công ty Cổ phần Phân bón Elephant tận dụng phế phẩm nông nghiệp kết hợp nghiên cứu khoa học để sản xuất phân bón vi sinh, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và nâng cao chất lượng nông sản.
Ông Nguyễn Văn Sỹ – Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Elephant cho biết, doanh nghiệp cam kết đồng hành lâu dài cùng nông dân thông qua cung cấp sản phẩm chất lượng ổn định, giá thành hợp lý và hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp trên từng diện tích canh tác.
Ngoài ra, tỉnh cũng khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức quốc tế và đơn vị phát triển dự án carbon trong hỗ trợ kỹ thuật, chứng nhận và tiêu thụ sản phẩm phát thải thấp.
Cùng với đó, công tác truyền thông và nâng cao nhận thức được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Đắk Lắk sẽ tổ chức các chương trình tập huấn, đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật canh tác giảm phát thải, thị trường tín chỉ carbon, hệ thống MRV cho cán bộ quản lý, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp.
Các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật, sổ tay, infographic, video truyền thông cũng sẽ được xây dựng phù hợp với từng vùng và nhóm đối tượng nhằm thúc đẩy thay đổi hành vi sản xuất của người dân theo hướng xanh và bền vững hơn.
Ngoài mục tiêu giảm phát thải, kế hoạch còn hướng đến nâng cao giá trị nông sản thông qua phát triển thị trường cho các sản phẩm phát thải thấp. Tỉnh sẽ tổ chức các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ, xây dựng vùng nguyên liệu đồng bộ gắn với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu.
Đồng thời, hệ thống chứng nhận sản phẩm phát thải thấp và truy xuất nguồn gốc sẽ được từng bước xây dựng. Một số ngành hàng chủ lực như lúa gạo, rau quả, sầu riêng, cà phê, hồ tiêu sẽ được thí điểm cấp nhãn hiệu “Phát thải thấp” nhằm nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước lẫn quốc tế.
Để tạo nguồn lực triển khai, ngoài ngân sách nhà nước, tỉnh sẽ đẩy mạnh huy động nguồn vốn xã hội hóa và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các tổ chức tín dụng trên địa bàn cũng được định hướng ưu tiên vốn cho các mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao.
Với định hướng rõ ràng cùng sự vào cuộc đồng bộ của các ngành, địa phương và doanh nghiệp, Đắk Lắk đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh trong dài hạn.
