Chính quyền địa phương 2 cấp: Rút ngắn quy trình, kiến tạo phát triển ngay từ cấp cơ sở

Dự và đồng chủ trì hội thảo có Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương Đoàn Minh Huấn; Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Võ Văn Minh; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã đánh giá về chặng đường 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Kết quả thực tiễn cho thấy, việc xóa bỏ cấp trung gian đã mang lại những đột phá mạnh mẽ, đưa chính quyền đến sát người dân, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực thực thi và phân cấp trao quyền gắn liền với nguồn lực.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh, hội thảo là dịp quan trọng để đánh giá thực tiễn, nhận diện đúng những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp hoàn thiện mô hình. Nhìn từ góc độ địa phương, việc chuyển đổi không chỉ là nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là cơ hội để đổi mới phương thức quản trị theo hướng hiện đại, văn minh, nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Trong phát biểu đề dẫn, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đánh giá đây là cuộc cải cách tổ chức bộ máy chính quyền địa phương có quy mô lớn nhất trong lịch sử Việt Nam hiện đại và là một quyết định lịch sử đúng đắn của Đảng. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng chỉ rõ sự thay đổi lớn nhất nằm ở vị thế của cấp cơ sở khi cấp xã đang chuyển từ vị trí "cuối tuyến hành chính" sang "tuyến đầu quản trị và phục vụ".

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, cải cách tổ chức mới là điều kiện cần, còn nâng cao năng lực thực thi mới là điều kiện đủ. Trọng tâm hiện nay không chỉ là sắp xếp đúng mà còn phải vận hành tốt; không chỉ là giao quyền mà còn phải bảo đảm đủ năng lực, đủ nguồn lực, đủ công cụ và đủ cơ chế kiểm soát để quyền lực được thực thi hiệu quả.

Từ thực tiễn sinh động ở các địa phương, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng nhận định, việc xóa bỏ cấp huyện đã giúp giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc và thúc đẩy chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ và kiến tạo phát triển.

Năng lực thực thi công vụ mới này được minh chứng rõ nét qua các câu chuyện được các địa phương chia sẻ tại hội thảo.

Ông Nguyễn Thanh Liêm, Bí thư Đảng ủy xã Quang Minh (Hà Nội) cho biết, địa phương đã vươn lên trực tiếp giải quyết xong những vướng mắc về đất dịch vụ tồn đọng gần 20 năm, quản lý khối lượng đầu tư công gần 2.000 tỷ đồng. Đặc biệt, đây là đơn vị cấp xã đầu tiên trong cả nước tổ chức đấu thầu thành công khu đô thị quy mô lớn lên tới 205 ha với tổng mức đầu tư gần 15.000 tỷ đồng.

Mang đến một góc nhìn quản trị tiếp cận xu hướng hiện đại, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ (Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, chính quyền cơ sở hiện nay không chỉ làm nhiệm vụ quản lý hành chính đơn thuần mà phải là "chủ thể kiến tạo phát triển". Xã Bình Mỹ đang áp dụng triết lý "đồng kiến tạo" giữa chính quyền, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng dân cư, dựa trên nền tảng dữ liệu số GIS, hướng tới kinh tế cộng đồng và chuyển đổi xanh.

Sự chuyển mình của bộ máy còn mang lại hiệu quả phục vụ nhân dân vượt trội, tiêu biểu như tại Quảng Ninh. Bà Nguyễn Thị Hạnh, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Quảng Ninh chia sẻ, địa phương đã cắt giảm trung bình 50% thời gian làm thủ tục hành chính, đưa tỷ lệ người dân hài lòng lên mức rất cao -  đạt trên 99%.

Mặc dù đạt được những thành tựu mang tính đột phá, các ý kiến phát biểu tại hội thảo cũng thẳng thắn phân tích những điểm nghẽn, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực thi.

Ông Võ Sĩ Mạnh, Phó Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu, Đào tạo nghiệp vụ (Ủy ban Kiểm tra Trung ương) cho rằng, phân cấp, phân quyền phải gắn với nguyên tắc triệt để: địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Ông nhấn mạnh việc trao quyền cho chính quyền cơ sở phải đi đôi với cấp nguồn lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và kiểm soát chặt chẽ quyền lực thông qua công nghệ số, cơ sở dữ liệu liên thông.

Đồng tình với quan điểm này, ông Phạm Thành Kiên, Trưởng ban Tổ chức Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định phân cấp, phân quyền là điều kiện quyết định, nhưng sự chênh lệch lớn về dân số và khối lượng công việc giữa các địa bàn đang tạo áp lực không đồng đều. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế phân bổ nhân lực và tài chính tương xứng với đặc thù thực tế của từng địa phương.

Kết luận hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định giá trị to lớn của mô hình chính quyền địa phương hai cấp nằm ở tính hiện đại, tính hiệu lực, hiệu quả, tính dân chủ, gần dân và phục vụ nhân dân. Để mô hình phát huy tối đa tiềm năng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, ông Đoàn Minh Huấn cho rằng, yêu cầu then chốt trong chặng đường tới là tiếp tục hoàn thiện thể chế. Trong đó, việc trao quyền dứt khoát phải đi đôi với trao nguồn lực, công cụ quản trị và điều kiện thực thi; phân cấp phân quyền phải song hành cùng kiểm tra giám sát; chuyển đổi dứt điểm từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển dựa trên hệ thống dữ liệu.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương Đoàn Minh Huấn cho biết, những tri thức khoa học và đúc kết thực tiễn quý báu từ hội thảo sẽ được chắt lọc, hệ thống hóa thành báo cáo tư vấn trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, nhất là các đề xuất kiến nghị, tiếp tục hoàn thiện thể chế, hoàn thiện mô hình, xử lý các điểm nghẽn, tăng cường các điều kiện, nâng cao năng lực quản trị địa phương trong giai đoạn mới./.

Việt Đức