Hành tím gắn với sinh kế người Khmer
Phường Vĩnh Châu, TP. Cần Thơ có tỷ lệ đồng bào dân tộc Khmer chiếm trên 50% dân số. Từ nhiều năm qua, hành tím trở thành cây trồng đặc trưng, gắn với sinh kế của hàng nghìn hộ dân. Nhờ thích ứng với thổ nhưỡng, thời gian sinh trưởng ngắn, hành tím vừa là nông sản chủ lực vừa là nguồn thu nhập quan trọng của người dân.
Hành tím là cây trồng đặc trưng, gắn với sinh kế và là nguồn thu nhập quan trọng của hàng nghìn hộ dân.
Hành tím Vĩnh Châu có màu sắc đẹp, củ mượt, độ giòn cao, mùi cay nồng nhưng không hắc, có thể bảo quản dài ngày không cần chất bảo quản. Hằng năm, nông dân xuống giống khoảng tháng 9 âm lịch, sau 2,5-3 tháng thu hoạch.
Năm 2026, các hộ dân xuống giống gần 6.500 ha, trong đó hơn 5.000 ha trồng hành thương phẩm, phần còn lại làm hành giống. Trong đó, 1.148,4 ha sản xuất theo hướng hữu cơ, tăng sử dụng phân hữu cơ, giảm phân hóa học. Một số diện tích sử dụng giống Maserati F1 của Hà Lan, cho năng suất 18-20 tấn/ha.
Hành tím Vĩnh Châu được bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa từ năm 2009, công nhận chỉ dẫn địa lý năm 2019 và đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Theo Trung tâm Thẩm định Chỉ dẫn địa lý và Nhãn hiệu quốc tế- Cục sở hữu trí tuệ, sản phẩm có đặc tính riêng nhờ điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm canh tác, chế biến của người dân bản địa.
Tuy nhiên, sản xuất vẫn gặp khó. Mưa lớn kéo dài làm chậm lịch xuống giống, có nơi năng suất hành sớm chỉ đạt 200-300 kg/1.000 m². Giá hành giống tăng lên 100.000-150.000 đồng/kg, cao gấp 2 lần so với những năm trước; trong khi giá hành tím có thời điểm giảm còn 15.000-22.000 đồng/kg. Sản xuất riêng lẻ, thiếu kho lạnh và phụ thuộc thương lái khiến nông dân khó chủ động thời điểm bán hàng.
Liên kết để ổn định đầu ra
Trong bối cảnh đó, các hợp tác xã đang trở thành mắt xích quan trọng giúp người dân thay đổi phương thức sản xuất và tiếp cận thị trường. Tại Hợp tác xã Rau màu Hòa Thành, khu vực Nền Biếu, phường Vĩnh Châu, 14 thành viên đang canh tác 14 ha, trong đó 3 ha trồng hành theo hướng hữu cơ. Đây là một trong những đơn vị tiên phong thực hiện mô hình này, với lao động chủ yếu là người Khmer.
Hợp tác xã trở thành mắt xích quan trọng giúp người dân đồng bào dân tộc Khmer thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị trường.
Ông Thạch Tiền – Giám đốc Hợp tác xã Rau màu Hòa Thành cho biết, quy trình hữu cơ sinh học giúp tiết giảm chi phí. Liên kết sản xuất cũng giúp sản phẩm có đầu ra thuận lợi, giá bán ổn định hơn; hành tím được kho lạnh và doanh nghiệp quan tâm thu mua.
Tại Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu, việc kết nối chuỗi giá trị được thực hiện qua xúc tiến thương mại, hội thảo và kết nối thị trường. Sản phẩm hướng đến Nhật Bản và các thành phố lớn trong nước; hợp tác xã từng bước ký hợp đồng bao tiêu.
Theo ông Thạch DIL, Giám đốc Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu, hợp tác xã có 30 thành viên chính thức và 200 thành viên liên kết sản xuất. Diện tích đất sản xuất là 16,5 ha, diện tích liên kết 90 ha, gồm lúa, hành giống, hành thương phẩm, hành mùa, ớt và măng tây.
Năm 2025, hợp tác xã trồng 1,5 ha hành giống, năng suất 10 tấn/ha, sản lượng 15 tấn để tồn trữ. Với hành Hà Lan, hợp tác xã đầu tư 2 ha và liên kết sản xuất tại phường Vĩnh Châu, xã Lai Hòa, xã Vĩnh Hải 30 ha; phường Hiệp Thành – Cà Mau 10 ha; Duyên Hải – Vĩnh Long 30 ha. Năng suất đạt 20-25 tấn/ha, sản lượng 700-875 tấn, giá bán 15.000-20.000 đồng/kg.
Năm 2026, hợp tác xã dự kiến trồng 5 ha hành giống, sản lượng 50 tấn; 10 ha hành sớm, sản lượng 120-140 tấn; 30-40 ha hành mùa, sản lượng 600-800 tấn; 50 ha hành Hà Lan, năng suất 25-30 tấn/ha, sản lượng 1.250-1.500 tấn. Hiện hợp tác xã kết nối các công ty xuất nhập khẩu tại TP. Hồ Chí Minh mỗi tháng tiêi thụ trung bình 5-7 tấn.
Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu từng bước mở rộng thị trường, hướng đến Nhật Bản và các thành phố lớn trong nước, đồng thời ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm.
Cùng với mở rộng diện tích, hợp tác xã xác định tiêu thụ là nhiệm vụ trọng tâm, thông qua liên kết với chợ đầu mối, doanh nghiệp, công ty xuất khẩu và hệ thống siêu thị. Hợp tác xã liên kết sản xuất hành tím F1 Maserati của Hà Lan, thu mua sau thu hoạch và hướng tới truy xuất nguồn gốc, VietGAP.
Ông Thạch DIL mong muốn Liên minh Hợp tác xã thành phố, Hội Nông dân, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp, phường Vĩnh Châu hỗ trợ kinh phí xây dựng kho lạnh sức chứa 1.000-2.000 tấn; tiếp cận vốn ưu đãi và hỗ trợ tái chứng nhận Hành tím OCOP 3 sao, thủ tục nâng lên 4 sao.
Mở rộng thị trường cho nông sản Khmer
Trả lời báo Công Thương, Bà Nguyễn Thị Hòa Bình - Chủ tịch UBND phường Vĩnh Châu cho biết, trong 9 tháng đầu năm, diện tích trồng và thu hoạch hành tím đều đạt 3.500 ha, bằng 100% kế hoạch; sản lượng 59.462 tấn, đạt 101,09% kế hoạch. Địa phương tiếp tục tăng cường quảng bá, xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP, đồng hành cùng Sở Công Thương và các sở, ngành trong phát triển sản xuất, tiêu thụ nông sản.
Hiện có 6 tổ chức, cá nhân được trao quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý hành tím Vĩnh Châu: Cơ sở thu mua hành tím Vĩnh Châu, Cơ sở thu mua hành tím Văn Thành, Hợp tác xã Hành tím Vĩnh Châu, Hợp tác xã Rau màu Hòa Thành, Công ty TNHH Long Châu Dương và Công ty TNHH Vạn Thành.
Hành tím Vĩnh Châu có màu sắc đẹp, củ mượt, giòn, vị cay nồng đặc trưng và có thể bảo quản dài ngày không cần chất bảo quản; sau 2,5-3 tháng xuống giống là cho thu hoạch.
Để tăng cường tiêu thụ, Sở Công Thương TP. Cần Thơ hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp hành tím tham gia hội chợ, sự kiện giao thương, kết nối cung cầu; kết nối với siêu thị, chuỗi bán lẻ, chợ đầu mối, cửa hàng OCOP, trạm dừng chân và đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử.
Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết: “Dù còn nhiều khó khăn, nhưng từ thực tiễn tại Vĩnh Châu có thể thấy việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, phát triển kinh tế hợp tác và tăng cường liên kết trong sản xuất, tiêu thụ đang mở ra hướng đi tích cực cho người dân, trong đó có đồng bào Khmer. Các mô hình hợp tác xã không chỉ giúp liên kết các hộ dân mà còn góp phần hạn chế rủi ro, nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị nông sản”.
Thành phố sẽ tiếp tục quan tâm phát triển các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện từng vùng, nhất là vùng đồng bào dân tộc Khmer; khuyến khích ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đổi mới giống, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để chủ động hơn về đầu ra.
Cùng với đó, các sở, ngành và địa phương cần phối hợp rà soát những khó khăn về vốn, bảo quản, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu để có giải pháp hỗ trợ phù hợp; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm OCOP, truy xuất nguồn gốc và từng bước nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản đặc trưng của địa phương. tổ chức lại sản xuất theo hướng hiệu quả, bền vững, giúp người dân, nhất là đồng bào Khmer, nâng cao thu nhập, chủ động hơn trước biến động của thị trường và từng bước ổn định cuộc sống.
Từ ruộng hành, các hợp tác xã đang hình thành cách làm mới, kết nối sản xuất với tiêu thụ, giúp nông sản vùng đồng bào dân tộc Khmer nâng giá trị, mở rộng thị trường và tạo sinh kế bền vững. Đây cũng là hướng để bà con chủ động trước biến động giá, giảm rủi ro và xây dựng thương hiệu riêng, ổn định cuộc sống.
