An ninh năng lượng bắt đầu từ mỗi người dân - Kỳ 4: Hàng tỷ kWh điện tiết kiệm dành cho tăng trưởng

Mỗi kWh điện được tiết kiệm không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, giảm nhu cầu đầu tư nguồn điện mới mà còn trở thành nguồn lực bổ sung cho tăng trưởng kinh tế. Ảnh: EVN/Đ.H

Những con số đó cho thấy tiết kiệm điện không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn đang trở thành một nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện quốc gia.

Từ khẩu hiệu đến những con số kWh điện cụ thể

Từ hàng chục triệu đến hàng tỉ kWh điện được tiết kiệm mỗi năm, kết quả tại nhiều địa phương cho thấy tiết kiệm điện đang mang lại những giá trị có thể đo đếm được bằng sản lượng điện, chi phí đầu tư và công suất phụ tải được cắt giảm.

Yêu cầu bảo đảm đủ điện, đẩy mạnh tiết kiệm điện

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu NSMO, EVN và các đơn vị liên quan rà soát, cập nhật kịch bản cung ứng điện năm 2026 theo sát diễn biến phụ tải thực tế, nhất là khả năng công suất cực đại miền Bắc vượt dự báo.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng. Ảnh: C.D

Đồng thời, đánh giá đầy đủ cung - cầu điện, triển khai các giải pháp điều chỉnh phụ tải, dịch chuyển giờ cao điểm và huy động tối đa các nguồn lực hiện có để bảo đảm không thiếu điện trong mọi tình huống.

Bộ trưởng cũng yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân và doanh nghiệp sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trong mùa nắng nóng cao điểm.

Tại khu vực phía Nam, Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết trong 5 tháng đầu năm nay, 21 tỉnh, thành đã tiết kiệm được 1.722,5 triệu kWh điện, tương đương 5,65% sản lượng điện thương phẩm. EVNSPC cũng đã ký cam kết tiết kiệm điện với hơn 261.900 khách hàng và triển khai 5.371 thỏa thuận điều chỉnh phụ tải điện.

Riêng TP Hồ Chí Minh, sản lượng điện tiết kiệm đạt 1.410,1 triệu kWh. Đáng chú ý, 3.410 khách hàng sản xuất lớn đã dịch chuyển từ 5-10% công suất tiêu thụ từ khung giờ cao điểm 17h - 20h sang sau 22h, giúp giảm khoảng 210 MW công suất phụ tải cho hệ thống điện.

Trong khi đó, khu vực miền Trung, sản lượng điện tiết kiệm năm 2024 đạt gần 740 triệu kWh, tương đương 2,92% điện thương phẩm - mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Năm 2025, con số này tiếp tục duy trì ở mức hơn 653 triệu kWh. Tỷ lệ tổn thất điện năng toàn tổng công ty giảm từ 4,65% năm 2020 xuống còn 3,62% năm 2025. Giai đoạn 2020 - 2025, Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC) đã ký cam kết tiết kiệm điện với gần 296.000 khách hàng ngoài sinh hoạt, tương ứng hơn 343 triệu kWh điện cam kết tiết kiệm.

Khu vực miền Bắc, nhiều địa phương cũng ghi nhận kết quả tích cực.

Trả lời phỏng vấn Báo Thanh tra, ông Đỗ Bình Dương, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Bắc Ninh, cho biết sản lượng điện tiết kiệm của tỉnh tăng liên tục qua các năm, từ gần 110 triệu kWh năm 2019 lên khoảng 349 triệu kWh vào năm 2025. Tỷ lệ điện tiết kiệm cũng tăng từ 1,05% lên 2,14% tổng điện thương phẩm.

 

Tại Thái Nguyên, ông Ninh Văn Phong, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Thái Nguyên, cho biết năm 2025 sản lượng điện tiết kiệm đạt 135,18 triệu kWh, tương đương 2,38% điện thương phẩm, vượt mục tiêu tối thiểu 2% theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Riêng khu vực sản xuất công nghiệp tiết kiệm hơn 115,9 triệu kWh. Tính chung giai đoạn 2020-2025, toàn tỉnh tiết kiệm hơn 622,6 triệu kWh điện, tương đương 2,18% tổng sản lượng điện thương phẩm.

Theo ông Vũ Khánh Toàn, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Lạng Sơn, giai đoạn 2021-2025, sản lượng điện tiết kiệm của tỉnh đạt hơn 93,5 triệu kWh, tương đương 2,17% điện thương phẩm. Riêng năm 2025, sản lượng điện tiết kiệm đạt 23,19 triệu kWh, chiếm 2,5% điện thương phẩm toàn tỉnh. Trong 5 tháng đầu năm nay, sản lượng điện tiết kiệm đạt 23,219 triệu kWh, tương ứng 5,85% tổng sản lượng điện thương phẩm.

Tương tự, tại Quảng Ninh, mỗi năm địa phương tiết kiệm khoảng 134,5 triệu kWh điện, tương đương 2,05% tổng điện thương phẩm. Địa phương này có gần 18.900 khách hàng ký cam kết thực hiện tiết kiệm điện và 190 khách hàng tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải với tổng công suất tiết giảm hơn 66 MW.

Còn tại thủ đô Hà Nội, theo ông Nguyễn Đình Thắng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, giai đoạn 2021-2025, Hà Nội tiết kiệm được 705,7 kTOE, tương đương 8,26% tổng nhu cầu năng lượng, vượt 1,26% so với kế hoạch đề ra. Đây là kết quả đáng chú ý khi Hà Nội hiện chiếm hơn 10% tổng lượng điện năng tiêu thụ của cả nước.

Những con số này cho thấy tiết kiệm điện không còn dừng ở các khẩu hiệu vận động. Mỗi kWh được tiết kiệm đang trở thành một phần nguồn lực cho tăng trưởng, góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, giảm chi phí vận hành hệ thống và nâng cao khả năng bảo đảm điện cho sản xuất, kinh doanh và đời sống dân sinh.

Doanh nghiệp lớn vào cuộc, giảm áp lực cho hệ thống điện

Nhiều doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn cũng đang xem sử dụng năng lượng hiệu quả là một giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm chi phí sản xuất và góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Ông Đào Đức Thanh, Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG, cho biết từ khi mở rộng xuất khẩu sang Bắc Mỹ và châu Âu, các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp. Vì vậy, TNG xác định chuyển đổi xanh không chỉ để đáp ứng thị trường mà còn là giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Theo ông Thanh, đến cuối năm 2024, doanh nghiệp đã hoàn tất thay thế toàn bộ lò hơi đốt than bằng lò sinh khối và lò điện. TNG cũng đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái quy mô lớn, giúp tiết kiệm bình quân hơn 700 triệu đồng chi phí điện mỗi tháng.

 

Tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thép Đại Việt, sử dụng điện hiệu quả được xem là yếu tố quan trọng để kiểm soát chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo ông Chu Bình Khiêm, Phó Giám đốc phụ trách kinh doanh, doanh nghiệp đang từng bước thay thế các thiết bị tiêu hao nhiều điện năng bằng hệ thống máy móc hiện đại, đồng thời chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giảm hoạt động trong giờ cao điểm và chuyển sang các khung giờ thấp điểm.

"Giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí điện năng mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện chung", ông Khiêm nói.

Công ty cổ phần Dongwha Việt Nam - một trong những đơn vị tiêu thụ điện lớn nhất khu vực Sông Công (Thái Nguyên) - trong những ngày nắng nóng cao điểm vừa qua, đã chủ động phối hợp với ngành điện thực hiện điều chỉnh phụ tải, dừng khoảng 60% dây chuyền để bảo dưỡng thiết bị, qua đó giảm 48 MW công suất phụ tải trong giờ cao điểm. Theo doanh nghiệp, mức tiêu thụ điện trên mỗi mét khối sản phẩm đã giảm từ khoảng 208 kWh năm 2024 xuống còn 203 kWh năm 2025 và mục tiêu tiếp tục giảm xuống 199 kWh trong năm 2026.

Trong ngành Giấy, Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) là một trong những doanh nghiệp điển hình về sử dụng năng lượng hiệu quả. Từ hệ thống lò hơi đốt than có hiệu suất thấp, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống đồng phát nhiệt - điện (CHP) sử dụng sinh khối, đạt hiệu suất trên 75%, qua đó giảm chi phí vận hành và lượng phát thải CO₂ hằng năm.

Không chỉ ngành Giấy, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực xi măng, dệt may, thủy sản và logistics cũng đang đẩy mạnh đầu tư các giải pháp tiết kiệm năng lượng như tận dụng nhiệt thải để phát điện, lắp đặt điện mặt trời mái nhà và số hóa quản lý vận tải nhằm tối ưu tuyến đường, giảm tiêu hao nhiên liệu. Những giải pháp này không chỉ giúp tiết giảm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Những ví dụ này cho thấy tiết kiệm điện không còn là câu chuyện của riêng ngành Điện. Khi doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ, chuyển đổi xanh và điều chỉnh phụ tải, mỗi kWh được tiết kiệm không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới và nâng cao khả năng vận hành an toàn của hệ thống điện quốc gia.

Nguồn điện lớn vẫn còn ở phía người dùng

Điều đáng chú ý là dư địa phát triển nguồn điện lớn hiện nay không nằm ở việc xây thêm nhà máy điện mà nằm ngay trong các hoạt động sử dụng điện tiết kiệm hằng ngày của doanh nghiệp và người dân.

Theo ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA), Việt Nam đã hoàn thành nhiều mục tiêu trong các chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, tiềm năng vẫn còn rất lớn, đặc biệt ở khu vực công nghiệp và các công trình xây dựng.

Ông Hiệp cho biết khu vực công nghiệp vẫn còn dư địa tiết kiệm từ 10 - 15%, thậm chí nhiều ngành có thể vượt 20% nếu áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý và công nghệ. Trong khi đó, các khách sạn, tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại, sân bay và công trình công cộng có thể tiết kiệm khoảng 35 - 40% lượng điện tiêu thụ thông qua tối ưu vận hành và sử dụng thiết bị hiệu suất cao.

Thái Nguyên làm việc với các doanh nghiệp lớn trên địa bàn để triển khai giải pháp điều chỉnh phụ tải, sử dụng điện hiệu quả trong mùa nắng nóng. Ảnh: EVNNPC/Đ.H

Những đánh giá này cũng phù hợp với khảo sát của Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030. Theo Bộ Công Thương, lĩnh vực công nghiệp hiện chiếm hơn 50% tổng tiêu thụ năng lượng và còn khả năng tiết kiệm 20 - 30%. Cả nước hiện có hơn 3.000 cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, tiêu thụ trên 80 tỷ kWh điện mỗi năm. Chỉ cần nhóm doanh nghiệp này tiết kiệm tối thiểu 2% điện năng đã có thể giảm khoảng 1,6 tỷ kWh, tương đương hơn 3.200 tỷ đồng mỗi năm. Nếu hơn 30 triệu khách hàng sử dụng điện cùng thay đổi hành vi, lượng điện tiết kiệm được sẽ còn lớn hơn nhiều.

4 giải pháp đổi mới truyền thông tiết kiệm năng lượng

Theo Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh, cần đổi mới công tác truyền thông về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả theo 4 hướng:

Thứ nhất, xây dựng một chiến dịch hành động cấp quốc gia, thống nhất đầu mối điều phối.

Thứ hai, đổi mới hình thức truyền thông theo hướng ngắn gọn, trực quan, cập nhật thường xuyên.

Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh. Ảnh: C.D

Thứ ba, xây dựng bộ chỉ số và bản đồ tiết kiệm năng lượng để đánh giá, công khai kết quả.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế tài chính khuyến khích tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy hình thành Quỹ tiết kiệm năng lượng.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, ông Hoàng Việt Dũng, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho rằng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cần được nhìn nhận là một giải pháp chiến lược để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Theo ông Dũng, nhu cầu năng lượng sẽ tiếp tục tăng cùng mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong những năm tới. Nếu không nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, áp lực đầu tư nguồn điện, lưới điện và nhiên liệu sẽ ngày càng lớn.

Những kết quả đạt được tại nhiều địa phương và doanh nghiệp thời gian qua cũng phản ánh định hướng xuyên suốt của Chính phủ trong việc coi tiết kiệm năng lượng là một nguồn lực cho tăng trưởng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng điểm đáng chú ý của Chỉ thị số 09/CT-TTg là lần đầu tiên các mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được lượng hóa bằng các chỉ tiêu cụ thể, từ giảm tiêu hao năng lượng trên đơn vị GDP đến mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng mỗi năm và giảm tổn thất điện năng xuống 5,8% vào năm 2030.

"Khi doanh nghiệp và toàn xã hội sử dụng năng lượng hiệu quả, áp lực nhập khẩu sẽ giảm, qua đó góp phần ổn định cán cân thanh toán và hạn chế rủi ro về tỷ giá", PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, thách thức hiện nay không còn nằm ở việc thiếu giải pháp mà ở khả năng biến tiết kiệm điện thành thói quen thường xuyên của toàn xã hội. TS Trần Đình Thiên cho rằng các chương trình tiết kiệm điện đã được triển khai đồng bộ từ trung ương đến địa phương, nhưng mục tiêu quan trọng hơn là đưa ý thức tiết kiệm điện trở thành một phần của văn hóa tiêu dùng và sản xuất.

Ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, cho rằng thay đổi nhận thức là một quá trình lâu dài, cần được hình thành từ giáo dục, truyền thông và những hành vi hằng ngày của mỗi cá nhân. Trong bối cảnh các quốc gia đều hướng tới mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững, tiết kiệm điện không còn là câu chuyện của riêng ngành điện mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Khi nhu cầu điện tiếp tục tăng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, nguồn điện có thể huy động nhanh nhất không chỉ đến từ những dự án mới mà còn từ những kWh không bị lãng phí. An ninh năng lượng quốc gia, vì thế, không chỉ được tạo dựng từ các nhà máy điện hay những đường dây truyền tải mới, mà còn bắt đầu từ hàng triệu quyết định sử dụng điện mỗi ngày của người dân và doanh nghiệp. Khi mỗi kWh tiết kiệm trở thành một phần nguồn lực cho tăng trưởng, tiết kiệm điện không còn là một lời kêu gọi mà đã trở thành một lựa chọn phát triển của quốc gia.