 |
| Hội nhóm này đang gây chú ý từ dư luận mạng xã hội. Ảnh: Chụp từ màn hình. |
Những ngày qua, nhóm Facebook “Con ghét bố mẹ” thu hút sự chú ý với nhiều bài viết xoay quanh quan hệ cha mẹ - con cái. Theo thông tin hiển thị, nhóm được thành lập ngày 17/1/2021 và đến sáng 30/9 có hơn 190.000 thành viên. Sự phát triển của hội nhóm này khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thay vì chỉ nhìn vào tên gọi hay số lượng thành viên, cần quan tâm đến nội dung, cách tương tác và những tác động mà cộng đồng trực tuyến có thể tạo ra đối với trẻ.
Không để “nick ảo” dẫn dắt nhận thức
Trao đổi với Báo GD&TĐ, TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, Bộ Công an, cho rằng với những hội nhóm có nội dung tiêu cực liên quan đến quan hệ cha mẹ - con cái, cần chú ý cả bài đăng và cấu trúc tương tác phía dưới. Một bài viết có thể nhanh chóng nhận nhiều bình luận cùng hướng, tạo cảm giác một quan điểm đang được đông đảo người ủng hộ. Trong đó có thể là tài khoản thật, tài khoản phụ, người theo dõi nhóm hoặc tài khoản câu tương tác. Chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài không thể khẳng định những tài khoản này thuộc một mạng lưới có tổ chức.
Tuy nhiên, về tác động tâm lý, sự lặp lại của các bình luận vẫn đáng lưu ý. Một trẻ đang tức giận viết “em muốn bỏ nhà”, nếu nhận được những lời khuyên bình tĩnh, tìm đến thầy cô, người thân hoặc người có thể hỗ trợ, trẻ sẽ nhìn thấy nhiều phương án. Ngược lại, nếu hàng loạt tài khoản cùng cổ súy “bỏ đi”, “ở nhà làm gì”, môi trường nhận thức sẽ khác.
TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu cho rằng đây có thể tạo ra hiệu ứng “bằng chứng xã hội” - khi một quan điểm được lặp lại đủ nhiều, trẻ dễ hình thành cảm giác nhiều người cũng nghĩ như mình và từ đó cho rằng mình đúng. Một nghìn lượt thích (likes) không biến lời khuyên nguy hiểm thành lời khuyên đúng; nhiều bình luận giống nhau cũng không chứng minh có từng ấy người độc lập cùng suy nghĩ. Điều quan trọng là trẻ được trang bị khả năng kiểm chứng thông tin, thay vì lấy số lượng tương tác làm thước đo đúng - sai.
Chuyên gia cũng lưu ý, không nên thấy nhiều tài khoản cùng bình luận rồi kết luận ngay có một chiến dịch thao túng. Muốn xác định điều này cần dữ liệu kỹ thuật và phân tích mô hình hoạt động. Tuy nhiên, nguy cơ đáng lưu ý là tài khoản ẩn danh có thể góp phần tạo ra một môi trường tâm lý khiến trẻ tin rằng một quan điểm đang được “tất cả mọi người” ủng hộ.
Cha mẹ cần đồng hành, không “nằm vùng” con
Theo TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu, phụ huynh không nên coi việc lập tài khoản giả để âm thầm theo dõi con là giải pháp lâu dài. Trong tình huống cần thiết, cha mẹ có thể quan sát để bảo vệ trẻ trước nguy cơ thực tế, nhưng nếu “nằm vùng” trở thành phương thức giáo dục thường xuyên, niềm tin giữa cha mẹ và con có thể bị ảnh hưởng. Điều cha mẹ cần biết không phải mọi mật khẩu của con, mà là con đang tham gia cộng đồng nào, cộng đồng đó tác động thế nào đến cách con nhìn nhận thế giới và sau một thời gian tham gia, trẻ có những thay đổi gì.
TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu trong buổi tuyên truyền về văn hoá đọc cho học sinh. Ảnh: NVCC.
Với người trẻ, chuyên gia nhấn mạnh nguyên tắc: đừng đếm tài khoản, hãy kiểm tra lập luận. Khi một cộng đồng liên tục khiến trẻ giận dữ hơn, cực đoan hơn; khi nhiều tài khoản cùng thúc giục trẻ chống lại gia đình, giữ bí mật với người thân, bỏ nhà hoặc thực hiện hành vi nguy hiểm, cần giúp trẻ rời khỏi luồng cảm xúc đó và tìm một người tin cậy ngoài đời để trao đổi. Đặc biệt, những hội nhóm có đông trẻ vị thành niên cần được nhìn nhận là không gian có nguy cơ cao. Tính ẩn danh khiến trẻ khó biết người đang trò chuyện với mình thực sự là ai. Một tài khoản tự nhận là học sinh, chia sẻ hoàn cảnh tương tự hoàn toàn có thể thuộc về một người trưởng thành. Do đó, nền tảng cần tăng khả năng phát hiện tài khoản bất thường, nội dung kích động bạo lực, tự gây thương tích, bỏ nhà, dụ dỗ gặp riêng hoặc khai thác thông tin cá nhân. Trẻ cũng cần có kênh báo cáo dễ tiếp cận và được trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro.
Trách nhiệm quản lý, không biến mạng xã hội thành nơi “xét xử” trẻ
Trao đổi về khía cạnh pháp lý, TS.LS Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng bản thân tên gọi “Con ghét bố mẹ” chưa quyết định tính chất pháp lý của hội nhóm. Điều cần quan tâm là nội dung được đăng tải và cách các thành viên sử dụng không gian này.
Pháp luật bảo đảm quyền tự do ngôn luận, quyền bày tỏ quan điểm, thái độ của công dân trước các vấn đề xã hội. Với trẻ em, pháp luật cũng ghi nhận quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mình quan tâm. Vì vậy, một trẻ nói rằng mình buồn, giận hoặc cảm thấy không được cha mẹ thấu hiểu không đồng nghĩa với hành vi vi phạm pháp luật.
TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam.
“Cụm từ ‘con ghét bố mẹ’ có thể phản ánh một trạng thái cảm xúc, sự phản kháng hoặc nhu cầu được chia sẻ của một bộ phận trẻ em, thanh thiếu niên đang gặp khó khăn trong quan hệ gia đình”, TS.LS Đặng Văn Cường phân tích. Vấn đề pháp lý xuất hiện khi việc bày tỏ chuyển thành hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác như chửi bới, xúc phạm danh dự, bịa đặt thông tin, công khai đời tư, đe dọa hoặc kích động bạo lực.
Do đó, cần phân biệt rõ giữa cho trẻ được nói và cổ súy trẻ làm điều sai trái. Một diễn đàn để trẻ chia sẻ việc bị cha mẹ mắng, kiểm soát hoặc đối xử không phù hợp có thể trở thành kênh tìm kiếm sự hỗ trợ. Nhưng nếu nội dung chuyển sang kêu gọi trả thù, đánh lại cha mẹ, bỏ nhà đi hoặc tự gây tổn thương thì tính chất vấn đề đã khác.
Đóng một hội nhóm chưa chắc giải quyết được nhu cầu chia sẻ của trẻ. Điều quan trọng hơn là gia đình, nhà trường và xã hội cần tạo những kênh an toàn để trẻ được bày tỏ, được lắng nghe và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn. Khi trẻ được tôn trọng trong tiếng nói và được định hướng cách ứng xử có trách nhiệm, không gian mạng sẽ trở thành nơi hỗ trợ sự phát triển lành mạnh, thay vì đẩy trẻ xa hơn khỏi gia đình. Mục tiêu cuối cùng là tạo môi trường để trẻ được nói, được lắng nghe và được hướng dẫn cách nói có trách nhiệm trên không gian mạng.
