Quang cảnh hội thảo. Ảnh: PV
Tại hội thảo, ông Jean Michel Verelst đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn và nhấn mạnh một thông điệp xuyên suốt: Cuộc chiến chống tội phạm tài chính sẽ không thể hiệu quả nếu chỉ dừng lại ở việc xử lý con người mà bỏ quên dòng tiền và tài sản.
Mở đầu bài phát biểu, ông Jean Michel Verelst khẳng định mục tiêu của mình không phải là “hướng dẫn cách rửa tiền”, mà là giúp các cơ quan thực thi pháp luật hiểu rõ hơn cách truy vết, phong tỏa và thu hồi tài sản phạm tội. Với kinh nghiệm nhiều năm là công tố viên tại Bỉ và hiện công tác tại UNODC, ông cho rằng tội phạm tài chính, đặc biệt là rửa tiền, bản chất đều xuất phát từ động cơ lợi nhuận. Vì vậy, nếu không thu hồi được tài sản, thì việc xử lý hình sự sẽ chưa thực sự trọn vẹn.
Ông Jean Michel Verelst cố vấn về phòng, chống rửa tiền của UNODC phát biểu tại hội thảo. Ảnh: PV
Theo ông Jean Michel Verelst, thực tế cho thấy vẫn tồn tại một “khoảng trống lớn” giữa việc kết án tội phạm và việc truy tìm, thu hồi tài sản. Nhiều trường hợp, cơ quan chức năng coi việc tuyên án tù là thành công, nhưng lại chưa trả lời được câu hỏi quan trọng: “Tiền đã đi đâu?”. Trong khi đó, với sự hỗ trợ của công nghệ, tội phạm có thể dễ dàng chuyển tiền xuyên biên giới chỉ trong vài thao tác, khiến việc truy vết ngày càng khó khăn.
Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Michel nhấn mạnh yêu cầu “hành động nhanh” trong thu giữ tài sản, đặc biệt là các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh - nơi có thể lưu giữ thông tin giao dịch quan trọng. Nếu chậm trễ, tài sản có thể bị tẩu tán và gần như không thể thu hồi.
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận đây là lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan trong và ngoài nước. Việc thu hồi tài sản, nhất là tài sản ở nước ngoài, gặp nhiều khó khăn hơn so với trong nước và cần đến cơ chế hợp tác quốc tế hiệu quả.
Một vấn đề đáng lưu ý được ông Jean Michel Verelst đề cập là tâm lý “ngại sai, không làm để tránh sai” của một bộ phận cán bộ thực thi. Theo ông, đây chính là “món quà” lớn nhất cho tội phạm, bởi nếu không hành động thì sẽ không bao giờ thu hồi được tài sản. Do đó, cần thay đổi tư duy, chủ động hành động thay vì né tránh rủi ro.
Về giải pháp, ông Jean Michel Verelst khuyến nghị các quốc gia, trong đó có Việt Nam, không nên sao chép máy móc mô hình pháp luật của nước ngoài, mà cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn. Mỗi hệ thống pháp luật có đặc thù riêng, do đó việc “bê nguyên” mô hình sẽ khó phát huy hiệu quả.
Bà Nguyễn Nguyệt Minh Phụ trách Văn phòng Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: PV
Đáng chú ý, cố vấn UNODC đặc biệt nhấn mạnh đến cơ chế thu hồi tài sản không qua kết án – một công cụ đang được nhiều quốc gia áp dụng. Theo ông, kinh nghiệm từ một số nước cho thấy phần lớn các vụ thu hồi tài sản được thực hiện qua con đường dân sự, bởi cách tiếp cận này tập trung trực tiếp vào tài sản thay vì chứng minh tội phạm, từ đó giúp rút ngắn thời gian và tăng hiệu quả.
Bên cạnh đó, ông Jean Michel Verelst cũng đề xuất cần xây dựng hệ thống pháp luật đa dạng công cụ, kết hợp giữa hình sự, dân sự và hành chính; đồng thời tăng cường năng lực cho các cơ quan công tố, tòa án trong xử lý các vụ việc liên quan đến tài sản bất minh.
Kết luận bài phát biểu, ông Jean Michel Verelst nhấn mạnh: Trong bối cảnh các quốc gia đều đối mặt với áp lực ngân sách, việc thu hồi tài sản do phạm tội mà có không chỉ góp phần răn đe tội phạm mà còn mang lại nguồn lực quan trọng cho xã hội. Vì vậy, cần coi đây là một nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi quyết tâm cao và cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với thực tiễn mỗi quốc gia.
