Sửa đổi 4 luật lĩnh vực Công Thương nhằm luật hóa các nội dung phân cấp, phân quyền

Vì sao phải sửa đổi luật?

Sáng 6/3, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với chính sách xây dựng dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 đạo luật gồm: Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tại hội nghị, ông Ngô Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Công Thương) đã trình bày bối cảnh, mục tiêu cũng như những định hướng chính sách lớn của việc sửa đổi các luật này.

Đại diện Bộ Công Thương cho biết, việc xây dựng dự án luật sửa đổi 4 luật nêu trên nhằm thực hiện chương trình lập pháp năm 2026 theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Việc sửa đổi xuất phát từ những thay đổi lớn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu hoàn thiện thể chế. Đặc biệt, những năm gần đây, Việt Nam đang thực hiện nhiều chủ trương cải cách mạnh mẽ, đặc biệt là sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương.

Trong đó, ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 66 về tư duy trong xây dựng và thi hành pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đặt mục tiêu trong năm 2025 phải cơ bản tháo gỡ các “điểm nghẽn” về pháp luật, đồng thời đẩy mạnh phân quyền cho địa phương.

Thực hiện chủ trương này, Bộ Công Thương đã ban hành 2 nghị định quan trọng để phân cấp nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước về địa phương. Theo thống kê, 55,7% tổng số nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngành Công Thương đã được phân cấp cho các địa phương.

“Tuy nhiên, các nghị định này chỉ có hiệu lực đến ngày 28/2/2027. Vì vậy, để tránh khoảng trống pháp lý và bảo đảm tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật, cần phải luật hóa các nội dung phân cấp, phân quyền thông qua việc sửa đổi các luật liên quan”, ông Ngô Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Công Thương) cho hay.

Theo đại diện Bộ Công Thương, việc sửa đổi 4 luật lần này bám sát quan điểm chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, trong đó tập trung vào một số mục tiêu lớn như tháo gỡ các điểm nghẽn về pháp luật đang cản trở hoạt động sản xuất kinh doanh; cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong các lĩnh vực Công Thương; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo lập môi trường cạnh tranh minh bạch, lành mạnh.

Các nội dung sửa đổi tập trung vào 2 nhóm chính sách lớn. Thứ nhất, với nhóm chính sách về phân cấp, phân quyền nhằm thể chế hóa ổn định và lâu dài việc phân cấp, phân quyền cho địa phương trong lĩnh vực công thương. Những nhiệm vụ đã được Chính phủ phân cấp thông qua các nghị định trước đây sẽ được đưa vào luật để bảo đảm tính bền vững của hệ thống pháp lý.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng đề xuất bổ sung thêm một số nội dung phân cấp mới cho địa phương.

“Ví dụ, trong Luật Quản lý ngoại thương, Bộ Công Thương đề xuất giao cho các địa phương cấp giấy phép gia công đối với một số mặt hàng thuộc diện kinh doanh có điều kiện. Lý do của đề xuất này xuất phát từ thực tế là hầu hết các nhà máy sản xuất và gia công đều đặt tại địa phương. Nếu doanh nghiệp phải tập trung làm thủ tục tại Bộ Công Thương ở Trung ương sẽ mất nhiều thời gian và chi phí.

Khi được phân cấp, phân quyền, doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục tại cơ quan quản lý công thương địa phương hoặc thông qua dịch vụ công trực tuyến, từ đó rút ngắn thời gian và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh”, ông Ngô Đức Minh nhấn mạnh.

Xóa bỏ các quy định chồng chéo

Theo đại diện Bộ Công Thương, trước thực trạng hàng giả bùng bổ trên thương mại điện tử, tinh vi, đe dọa sức khỏe cộng đồng. Trong khi đó, Luật Thương mại 2005 thiếu định nghĩa khái quát, thống nhất. Với đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại lần này sẽ luật hóa khái niệm “hàng giả”. Hiện nay khái niệm này chủ yếu được quy định trong các nghị định, trong khi đây là vấn đề có tác động lớn đến quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Bộ Công Thương kiến nghị đưa khái niệm này lên luật để bảo đảm tính thống nhất và ổn định lâu dài trong hệ thống pháp luật, đồng thời phục vụ hiệu quả cho công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng kém chất lượng.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đề xuất bãi bỏ các quy định về danh mục hàng hóa cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện trong Luật Thương mại. Lý do là những nội dung này đã được quy định trong Luật Đầu tư, dẫn đến sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật.

Việc tập trung các quy định này vào một hệ thống pháp luật thống nhất sẽ giúp giảm mâu thuẫn và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp khi áp dụng.

Một điểm mới khác là đề xuất bãi bỏ toàn bộ quy định về hợp đồng trong Luật Thương mại, để thống nhất áp dụng theo Bộ luật Dân sự. Theo Bộ Công Thương, sau gần 10 năm thực thi, Bộ luật Dân sự đã tương đối hoàn thiện và đủ khả năng điều chỉnh các quan hệ hợp đồng, qua đó tránh chồng chéo pháp lý.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng đề xuất sửa đổi quy định về độc quyền nhà nước trong kinh doanh, theo hướng các nội dung này phải được quy định trực tiếp trong luật thay vì giao cho Chính phủ ban hành bằng nghị định.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, Bộ Công Thương đề xuất một số nội dung nhằm tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.

Theo đó, đề xuất bãi bỏ danh mục hàng hóa cấm, hạn chế kinh doanh và điều kiện giám định thương mại. Theo đại diện Bộ Công Thương, một trong những vấn đề được phản ánh nhiều là hàng hóa đã xuất khẩu nhưng phải tái nhập khẩu để bảo hành. Trong một số trường hợp, hàng hóa thuộc diện cấm nhập khẩu nên doanh nghiệp không thể đưa sản phẩm về nước để sửa chữa hoặc bảo hành cho khách hàng.

“Vì vậy, Bộ Công Thương đề xuất cho phép tái nhập khẩu các sản phẩm do chính doanh nghiệp Việt Nam sản xuất và xuất khẩu trước đó để phục vụ bảo hành, bảo dưỡng. Với đề xuất này sẽ được thống nhất tuyệt đối về đầu mối Luật Đầu tư 2020”, ông Ngô Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Công Thương) cho hay.

Ngoài ra, Bộ Công Thương lấy ý kiến đề xuất sửa đổi, bãi bỏ, quy định độc quyền nhà nước chung chung, chuyển sang quy định trực tiếp tại các luật chuyên ngành cụ thể. Cùng đó, đề xuất bãi bỏ quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp, thống nhất với Bộ luật Dân sự 2015.

Với Luật Cạnh tranh, Bộ Công Thương cho biết, luật hiện hành cơ bản vẫn phù hợp, tuy nhiên sự phát triển nhanh của nền kinh tế số đã đặt ra nhiều vấn đề mới. Do đó, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung các tiêu chí xác định sức mạnh thị trường trong môi trường số, nhằm bảo đảm cạnh tranh công bằng và bảo vệ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng đề xuất đơn giản hóa quy trình xử lý vi phạm cạnh tranh, tránh việc doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục chồng chéo khi chấp hành quyết định xử lý.

Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Công Thương, việc sửa đổi 4 đạo luật sẽ giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực Công Thương, tạo hành lang pháp lý ổn định cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, các sửa đổi này giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường phân cấp và tập trung vào quản lý vĩ mô. Còn đối với doanh nghiệp, việc đơn giản hóa thủ tục và tháo gỡ các rào cản pháp lý sẽ giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch hơn.