Quảng Trị: Ánh sáng lớp học nơi biên giới và khát vọng phát triển

Các hoạt động trải nghiệm, vui chơi giúp trẻ mạnh dạn hơn trước khi vào lớp Một tại Trường Mầm non Xy, xã A Dơi. Ảnh: Khánh Anh

Cảnh tượng ấy, vài năm trước vẫn còn xa lạ. Có nơi chỉ là bãi đất trống, mùa mưa lầy lội, mùa nắng bụi đỏ. Hôm nay, những ngôi trường liên cấp khang trang đã mọc lên, đủ lớp học, khu bán trú, bếp ăn, nhà đa năng, sân chơi. Con chữ vì thế bám rễ bền hơn vào từng bản làng.

Con chữ bám rễ giữa đại ngàn

Năm học 2025–2026, các dự án trường nội trú tại Dân Hóa, Đakrông, Thượng Trạch, Hướng Phùng đồng loạt khởi công, tổng vốn 1.061 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trước tháng 7 năm 2026.

Ở những xã cách trung tâm huyện vài chục cây số, trước đây nhiều em phải dậy từ bốn, năm giờ sáng, băng suối, leo dốc đến lớp. Mùa mưa lũ, bản làng gần như bị cô lập. Con đường đến trường trở thành thử thách. Nay các em ăn ở tập trung, học tập trong môi trường ổn định.

Toàn tỉnh Quảng Trị hiện có 2 trường phổ thông dân tộc nội trú cấp tỉnh với hơn 900 học sinh, 17 trường bán trú THCS với gần 3.900 học sinh, cùng 20 trường bán trú tiểu học và liên cấp với gần 4.950 học sinh. Gần 10.000 học sinh dân tộc thiểu số được chăm lo tập trung, giảm hẳn tình trạng nghỉ học giữa chừng vì đường xa, mưa lũ.

Tại xã miền núi Đakrông, hạ tầng trường lớp được kiên cố hóa đồng bộ. 168 trên 212 phòng học đã được xây dựng kiên cố, đạt khoảng 79%. Hàng chục phòng bộ môn, thư viện, phòng hỗ trợ được bổ sung. Phụ huynh không còn nỗi lo “lớp mượn, lớp tạm”. Trẻ em không còn phải băng rừng đến những điểm trường lụp xụp. Khi điều kiện học tập ổn định, việc duy trì sĩ số thuận lợi hơn, chất lượng dạy học cũng tăng lên rõ rệt.

Ông Lê Hồng Phong, Chủ tịch UBND xã Đakrông chia sẻ: Đầu tư cho trường lớp thực chất là đầu tư cho con người. Khi có kiến thức và điều kiện học tập tốt, chính người dân sẽ trở thành chủ thể phát triển, chứ không còn là đối tượng thụ hưởng thụ động. Khi trường lớp ổn định, phụ huynh mới yên tâm cho con đi học, địa phương không còn phải vận động từng nhà.

Ở bậc mầm non, trên địa bàn toàn tỉnh Quảng Trị, chương trình tăng cường tiếng Việt được triển khai bền bỉ. 97 trường với hơn 11.000 trẻ dân tộc thiểu số được hỗ trợ ngôn ngữ trước khi vào lớp Một. Từng âm, từng chữ được gieo vào trí nhớ non trẻ, giúp các em tự tin hơn khi bước vào hành trình học tập dài phía trước.

Giữa khuôn viên khang trang, Hiệu trưởng Trường Mầm non Xy Hồ Thiên Uyên Minh đi một vòng kiểm tra từng lớp trước giờ đón trẻ. Gần 20 năm gắn bó với điểm trường vùng đặc biệt khó khăn của xã A Dơi, cô hiểu rằng giữ trẻ đến lớp đôi khi quan trọng không kém dạy chữ.

Từ vài phòng học tạm ngày đầu tách trường, nay cơ sở đã có 9 phòng kiên cố, nhà đa năng, bếp bán trú, nước sạch, tường rào khép kín. 28 cán bộ, giáo viên, nhân viên, 100% đạt chuẩn và trên chuẩn.

“Với trẻ vùng cao, đến trường đủ bữa ăn, đủ giấc ngủ rồi mới nói chuyện học tốt”, cô nói, tay vẫn thoăn thoắt xếp lại chồng chăn trong phòng ngủ trưa. Những năm gần đây, nhà trường duy trì bán trú, tổ chức tiếng Anh làm quen, vận động phụ huynh may túi thổ cẩm thay túi ni lông, kết nối các nhóm thiện nguyện hỗ trợ đồng phục, gạo, nhu yếu phẩm. Việc nhỏ, nhưng bền bỉ. Và chính sự bền bỉ ấy giữ cho lớp học nơi bản xa luôn đủ tiếng cười mỗi sáng.

Tầng bước nâng chất lượng

Theo UBND tỉnh Quảng Trị, tỷ lệ phòng học kiên cố đạt khoảng 86%. Hệ thống trường lớp được sắp xếp hợp lý, giảm điểm trường lẻ, tăng trường trung tâm. 100% cơ sở giáo dục sử dụng phần mềm quản lý, triển khai học bạ điện tử, đồng bộ dữ liệu ngành.

Chất lượng phổ cập được giữ vững: Trẻ 5 tuổi hoàn thành chương trình mầm non đạt 100%; tiểu học hoàn thành 99,7%; tốt nghiệp THCS đạt 99,6%. Mạng lưới trường chuẩn quốc gia đạt khoảng 66,9%, tạo nền tảng đồng bộ về điều kiện dạy và học.

Đội ngũ toàn ngành có hơn 34.460 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, 100% đạt chuẩn chuyên môn. Hàng loạt gói đầu tư thiết bị dạy học, phòng bộ môn, ngoại ngữ, quốc phòng, công nghệ số tiếp tục được trang cấp, kể cả ở vùng cao.

Giáo dục nghề nghiệp chuyển mình theo hướng gắn thị trường. Các cơ sở tăng cường liên kết doanh nghiệp, đào tạo theo đơn đặt hàng. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 73,6%, trong đó 32,6% có bằng cấp, chứng chỉ. Lực lượng lao động trẻ được trang bị kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp, tham gia trực tiếp vào các khu công nghiệp, dịch vụ và xuất khẩu lao động.

Bước sang giai đoạn mới, giáo dục Quảng Trị đặt trọng tâm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất và thể chất người học. Trong đó, triển khai hiệu quả Kế hoạch số 1656/KH-UBND ngày 30/10/2025 của UBND tỉnh về thực hiện Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đào tạo. Chuẩn bị các điều kiện và triển khai có hiệu quả Chương trình MTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2030.

Mục tiêu đến năm 2030 được xác định rõ: Hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 5 tuổi và phổ cập giáo dục bắt buộc hết THCS; đẩy mạnh STEM, năng lực số, trí tuệ nhân tạo, hướng nghiệp, phân luồng. Tiếp tục hiện đại hóa cơ sở vật chất và chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục: Triển khai học bạ điện tử, trường học thông minh, cơ sở dữ liệu ngành; bảo đảm 100% cơ sở giáo dục kết nối Internet tốc độ cao.

Phát triển giáo dục vùng khó, miền núi, biên giới, xây dựng trường nội trú liên cấp, đảm bảo chính sách hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số; thu hẹp chênh lệch về chất lượng giáo dục; hoàn thành xây dựng và đưa vào vận hành 4 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 4 xã biên giới. Tiếp tục đầu tư xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia. Ngân sách cho giáo dục tiếp tục duy trì tối thiểu 20% tổng chi…

Chiều xuống, ánh đèn trong khu nội trú lại sáng lên giữa núi rừng. Tiếng đọc bài, tiếng bóng lăn, tiếng cười vang lên đều đặn. Ở nơi từng được xem là “vùng lõm” giáo dục, những ngôi trường mới, ký túc xá khang trang đang thắp sáng từng đêm.

Từ mái trường, bữa cơm bán trú đến lớp học số, tất cả đang góp phần chuẩn bị một thế hệ trẻ có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh. Khi con chữ ở lại với bản làng, tương lai cũng ở lại. Và đó chính là cách Quảng Trị chọn đầu tư cho sự phát triển lâu dài: Bắt đầu từ giáo dục, bắt đầu từ con người.