Sáng 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Một trong những quy định mới được Chính phủ đề xuất là cấm trưng bày thuốc lá, bán thuốc lá trong phạm vi 100 m quanh trường học, bệnh viện.
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, dự thảo luật giữ nguyên phạm vi điều chỉnh như Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà. Ảnh: quochoi.vn
Dự thảo luật bổ sung quy định về cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác.
Cùng với đó, dự thảo luật cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu, thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện (bộ phận) rời, dung dịch để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác; cấm trưng bày thuốc lá.
Trên thế giới đã có 59 quốc gia quy định cấm trưng bày thuốc lá
Nêu cụ thể, theo Thứ trưởng Hà, việc bổ sung các hành vi bị cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác và thiết bị điện tử, linh kiện rời dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử nhằm phù hợp Luật Đầu tư, Nghị quyết số 173/2024 của Quốc hội.
Quy định này cũng phù hợp với thực tiễn xuất hiện các sản phẩm mới có chứa nicotine trái phép, gây hại cho sức khỏe con người và sự phát triển của việc bán thuốc lá trên môi trường mạng và các nền tảng trực tuyến dẫn đến khó kiểm soát.
Dự thảo luật cũng quy định cấm bán thuốc lá bằng máy bán hàng tự động, bán thuốc lá trên không gian mạng, nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng số hoặc phương thức giao dịch điện tử khác; hút, bán thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút, bán thuốc lá.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: quochoi.vn
Về cấm trưng bày thuốc lá, Chính phủ cho biết qua nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên thế giới và thực tiễn trong nước cho thấy cần thiết phải bổ sung quy định nhằm hạn chế tình trạng hút thuốc lá mới và thúc đẩy người hút cai nghiện thuốc lá.
Theo tờ trình, tính đến cuối năm 2024, trên thế giới đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN có 5 nước đã cấm trưng bày, gồm Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào và Malaysia.
Chính phủ đề xuất luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Riêng quy định thuộc lĩnh vực “quản lý kinh doanh thuốc lá”, “kiểm soát đầu tư sản xuất thuốc lá”, “kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước”, “cai nghiện thuốc lá” có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Về điều khoản chuyển tiếp, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, quy định đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành “được tiếp tục thực hiện trong vòng 6 tháng kể từ ngày luật này có hiệu lực thi hành”.
Cân nhắc tính khả thi của việc cấm triệt để trưng bày thuốc lá
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Thường trực Ủy ban đề nghị cân nhắc tính khả thi của quy định cấm triệt để hành vi trưng bày thuốc lá.
Theo cơ quan thẩm tra, cần phân định rõ hành vi trưng bày bị cấm tại luật này với hoạt động niêm yết giá, sử dụng tên thương mại hợp pháp theo Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Giá.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đề nghị bổ sung đánh giá năng lực kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm của lực lượng quản lý thị trường tại cấp cơ sở, đặc biệt sau khi bãi bỏ chức năng thanh tra chuyên ngành y tế.
Về địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, dự thảo luật bỏ cụm từ “Trường cao đẳng, đại học, học viện”.
Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc giữ nội dung như luật hiện hành nhưng sửa tên thành “cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp” để phù hợp với Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp.
Dự thảo luật cũng quy định cụ thể việc bán thuốc lá, trong đó quy định “không được bán thuốc lá phía ngoài cổng cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi 100 m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó”.
“Thường trực Ủy ban nhận thấy việc quy định phạm vi 100 mét là không khả thi trong điều kiện thực tế”, ông Vinh nói.
Theo cơ quan thẩm tra, về bản chất của quy định trên hướng đến việc hạn chế học sinh tiếp cận với thuốc lá và ảnh hưởng của thuốc lá tại các cơ sở giáo dục, cơ sở y tế.
Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định theo hướng không được bán thuốc lá tại khu vực tiếp giáp với cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp giám sát xung quanh các cơ sở này.
Góp ý, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đồng tình với việc ban hành dự án luật, đặc biệt trước sự xuất hiện của nhiều loại thuốc lá chứa nicotine và sự thay đổi mạnh mẽ phương thức kinh doanh trên môi trường số.
Ông đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi điều chỉnh và các khái niệm để đảm bảo luật có tính bao quát, thích ứng với sự xuất hiện của nhiều loại thuốc lá mới.
Về hành vi bị nghiêm cấm, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần quy định rõ, minh bạch và có khả năng thực thi; đồng thời có cơ chế đủ mạnh để phát hiện, xử lý. Ví dụ, quy định cấm bán thuốc lá trên không gian mạng, nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng số... nhưng chưa đồng thời xác định trách nhiệm của chủ thể vận hành nền tảng, cơ chế phát hiện, gỡ bỏ nội dung, tài khoản vi phạm hoặc phối hợp xử lý.
Theo ý kiến của Bộ Công Thương, hiện nay Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá có đề cập đến xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, nhưng pháp luật không có các quy định điều chỉnh về xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào.
Vì vậy, dự thảo luật bổ sung tiêu chuẩn cơ sở và công bố tiêu chuẩn đối với xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào.
Chính phủ đề xuất quy định cơ sở sản xuất xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở đối với sản phẩm do cơ sở sản xuất; xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào nhập khẩu phải công bố tiêu chuẩn áp dụng theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028.
